Birkaç seneden berü Rumeli memâlikinde ser-zede-i zuhûr olan şûriş ü ihtilâlin defʿi bâbında evliyây-ı umûr ve ashâb-ı ʿakl u şuʿûr, irtikâb-ı tüvânî vü kusûr etmediler ise dahi, saʿy ü ʿamelleri mecrây-ı ahkâm-ı kazâ vü kadere tevâfuk etmeyüp, nehb ü gāretle ülfet eden ehl-i bagy u şekā bir tarafdan ve ʿadâlet ve siyâset maʿnâlarına âşinâ olmayan devlet me'mûrları bir tarafdan Avrupa kıtʿasının eltaf u aʿdeli [Ü4 301b] olan Rumeli kutrunu cuğd u bûma me'vâ ve bu sebeble Beytü'l-mâl-i Müslimîn'i muzmahill ü ifnâ ve hazîne-i hakīkıyye hükmünde olan reʿâyâyı diyâr-ı ecânibe firâr [V 155b] ü temekküne ilcâ etmişler idi. Sadrıaʿzam ve bedr-i efham hazretleri Mısr-ı Kāhire fethinden sonra Âsitâne'ye şeref-endâz-ı kudûm olduklarında, bu keyfiyyete ıttılâʿ u ʿusûr ile ciger-hûn ve tahsîl-i esbâb-ı nizâm zımnında ihtirâʿ-ı suver-i gûnâ-gûn edüp, ez-cümle Depedelenli Vezîr ʿAli Paşa tüvângerân-ı zemâneden olup, kesret-i emvâl ü emlâk ile niʿam-i devlete müstağrak ve Rumeli beliyyesinin defʿine zâtında kudret mahsûs olmak haysiyyeti ile Serʿaskerlik'e elyak görülüp, bi'l-istiklâl bu hatb-ı cesîme taʿyîn ve cemîʿ mesâlihi tehvîn olunmuşiken, fiyâlet-i re'y ü tedbîr ve hırs u tamaʿ-ı ʿâlem-gîr ile tarafından bir hıdmet-i nâfiʿa husûl-pezîr olmayup, kutr-ı mezkûr aʿvâm-ı mâziyyeden ziyâde mahall-i efâʿîl-i şerr u şûr olduğuna binâ'en, ʿazli karâr-gîr-i Sadr-ı müşterî-tedbîr olmuşidi. İskenderiyye Mutasarrıfı Vezîr İbrâhîm Paşa'da mehâyil-i ʿakl ü dirâyet ve semt-i ʿâdl ü dâda mümâyelet meşhûd olduğundan başka, iʿmâl edeceği asker, sâyirlerinin askeri gibi mahlût olmayup, her hâlde mazbût ve kuvve-i ʿasabiyyet ile yek-dîgere müştebik ü merbût ve bâ-husûs havf-ı mu'âhazât-ı İlâhiyye ile zulm ü iʿtisâfdan müctenib ve dîn ü devlete bir nevʿ hıdmet ibrâzı zımnında her bâr derûnunda nâr-ı şevk u arzû mültehib olduğunu karâyin-i hâliyye ile Sadr-ı müşârun ileyh hazretleri tahkīk buyurup, bu emr-i ehemmi [Ü4 302a] ʿuhdesine ihâle etmek mekāsıdı zamîr-i gîtî-işrâklarında cilve-ger olmuşidi. Müşârun ileyhe hem-cins olan Depelenli ʿAli Paşa tecribe vü imtihân olunduğuna nazaran, bu defʿa dahi bir maslahat görülmeyüp, emekler hebâ ve hazîneler ifnâ ve zîr-i destân u reʿâyâ tekâlîf-i şâkkaya mübtelâ olacağını nâs tefevvüh ile cins-i âharın takrîbini tekavvül eylediklerinde, cins-i âharda meleke-i kudret meslûb ve ekseri ʿadem-i âzmâyiş-i hurûb ile maʿyûb olduğundan
fazla, İbrâhîm Paşa'yı ʿAli Paşa'ya kıyâs, kıyâs maʿa'l-fârık kabîlinden olup, zîrâ şey'eyn birbirine bir mâddede müşâbih olduğu hâlde, mâdde-i uhrâda muhâlif olmak emr-i tabîʿî olduğunu telmîh ve taraf-ı mebde'den maʿlûla istidlâl olunan bürhân ile kavl-i sâbitini tashîh eyledi. Binâ'en-ʿalâ-zâlik bu kazıyye-i müsellemeyi mûcibe ve sâlibesiyle tardan ve ʿaksen huzûr-ı hümâyûna takdîm ü inhâ ve kābil-i suver-i maʿkūlât olan tabʿ-ı eşref-i hazret-i Cihândârî'de dahi bu maʿnâ cilve-nümâ olmağla, kuvvetden fi'le îsâl olunmak bâbında ıtlâk-ı zimâm-ı izn ü ruhsat ve fi'l-hâl Eyâlet-i Rumeli Serʿaskerlik ile müşârun ileyhe tevcîh ü ʿinâyet olunup, istiklâl-ı tâmm ile nüfûz u iʿtibârı bâlâter ü ziyâde ve kâffe-i müstedʿiyyâtına ʿale'l-ıtlâk müsâʿade olunarak, irâde-i Devlet-i ʿaliyye taʿlîm-nâme-i Sadr-ı müşârunileyh ile refte refte tarafına ifade olunup, bâlâda ber-vech-i tafsîl tahrîr olunduğu vech üzere İskenderiyye'den kemâl-i levk u hâhiş ile hareket ve kulûb-i câsiye-i erbâb-ı şekāvete ilkāy-ı rub [Ü4 302b] u dehşet ederek, asker ve kuvveti fevka'l-gāye olan Tokadcıklı'yı merkezinden berkende edüp, cemʿ-i endek-şümâr ile sergerdân-ı deşt ü sahrâ ve ʿâkıbetü'l-emr ser-i bî-devletini kâlibed-i bedenden cüdâ eylediğinden gayri, bu reftâr-ı nâ-hencâr ile ʿibâdullahı ızrâr eden sâyir eşkıyânın dahi baʿzısını müdemmer ü makhûr ve semt-i salâha mâyil olanlarını itâʿat-i devlete muztarr u mecbûr edüp, birkaç seneden berü kurt-ı mezkûrda zebâne-keş-i iştiʿâl olan âteş-i şerer-bâr-ı fesâdı oldukça itfâ ve kuvve-i kāhire-i Saltanat'ı izhâr u ibdâ eyledi. ʿAn-asl ʿadl ü dâd, sebeb-i âsâyiş-i ʿibâd ve bâʿis-i maʿmûriyyet-i bilâd, belki ʿillet-i kamʿ-ı usûl-i ehl-i bagy u ʿinâd olduğu mir'ât-ı suver-i hakāyık-ı eşyâ olan tabʿ-ı tâb-nâk-ı Sadr-ı Âsaf-meniş'de mürtesem olduğuna binâ'en, Serʿasker-i müşârun ileyhe her
bâr [V 156b] tarîka-i ʿadl ü dâda sülûk kazıyyeleri ihtâr ve hatt u tirhâlde zaʿîfü'l-iyâd olan fukarâya cevr ü eziyyet olunmamak husûsâtı tenbîh ü işʿâr olunup, müşârun ileyhin dahi kalbi müstaʿidd-i kabûl-i usûl-i nush u pend olduğundan, hasbe'l-makdûr şîme-i ʿadâleti ihtiyâr ve askerini zabt u rabt ve o makūleleri Devlet-i ʿaliyye tarafından pey-der-pey i'tâ olunan hazîne ile inʿâş edüp, irtikâb-ı evzâr ile fukarâya bâr olmadığından, cenâb-ı Perverdigâr müşârun ileyhi tevfîkāt-ı ʿaliyyesine sezâ-vâr edüp, el-yevm Rumeli'nin ekser mahallinde emniyyet ve mesâlik ü meʿâbirinde selâmet hâsıl ve serkeşân-ı memleket ve katʿ-ı tarîkı ʿâdet eden ehl-i şekāvet tezkiye-i nefs ü inâbete mâyil oldular. [Ü4 303a]
Hakk budur ki, Sadr-ı sütûde-tedbîr leyl ü nehâr bu maslahatın temşiyeti zımnında zeyl-i himmet ü ikdâmı teşmîr edüp, me'mûr-ı müşârun ileyhin kâffe-i umûrunu teshîl ve tergībât u teşvîkāt ile ʿukde-i umûrunu tahlîl edüp, nahl-i bâsik-ı himmeti müsmir ve gürûh-ı eşkıyâ dest-yârî-yi saʿy ü ikdâmıyla ke'l-cerâdi'l-münteşir beyâbân u mîşe-zârda muhtefî vü müstetir olup, fi's-subhi ve'l-mesâ Şehriyâr-ı cemîlü'l-âsâr dâme fî ʿavni'l-Meliki's-Settâr hazretlerine erbâb-ı kulûbdan isticlâb-ı duʿâ ve bu hidmeti celîle dahi sahâyif-i muhsenâtına kayd olunsa sezâ ve ahlâf u aʿkābına düstûru'l-ʿamel olsa revâdır.
ʿAvdet-i Vâlî-yi Rumeli ve zikr-i baʿzı ahvâl
Attribution
- Citation:
- "ʿAvdet-i Vâlî-yi Rumeli ve zikr-i baʿzı ahvâl", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_947.html
Item Details
- Title:
- ʿAvdet-i Vâlî-yi Rumeli ve zikr-i baʿzı ahvâl
- Creator:
- Ahmed Vâsıf Efendi
- Date Created:
- 1219
- Source:
- Hüseyin Sarıkaya
- Format:
- text/plain
- Language:
- ota