Cemîʿ düvele zarar u gezendleri isâbet eden Fransızlar'ın kuvve-i istidrâciyyeleri karîn-i zevâl ve râbıta-i sevretleri mütekārib-i inhilâl olduğuna binâʾen, giderek bi'l-külliyye izmihlâl sûretini kesb etmeden, devletlerin cümlesiyle musâlahaya rağbet izhâr ve İskenderiyye fethinden evvel esâs vazʿıyla mükâlemeye ibtidâr etmişler idi. Mısır gāyilesi fazl-ı Hakk ile ber-taraf olup, Devleteyn-i müttefikaynın berü taraflarda [Ü4 114a] maslahatı kalmamağla, sene-i âtiyede memleketlerine tecâvüz edecekleri ihtimâlâtı, mesfûrları endâhte-i hâviye-i iztırâb ve fursat elde iken musâlaha-i ʿâmmeye [Ü3 192a] mübâşereti müttefikleriyle istisvâb etmeleriyle, musâlaha-i mezkûre bu hılâlde hıtâm-pezîr ve miyânelerinde tekarrur eden mevâdd bi-ʿaynihâ bu mahalle sebt ü tastîr olundu.
Fransa cumhûru ve İspanya ve Hind Kıralı ve Batavya yaʿnî, Felemenk cumhûruyla Büyük Bretanya ve [İ]rlandya Devleteyn-i Mültehikaynı Kıralı beyninde ʿakd olunan musâlaha ʿahid-nâmesi tercemesidir:
Fransa milleti tarafından Baş konsolosları ve Büyük Bretanya ve İrlandya Devleteyn-i Mültehikaynı Kıralı mesâʾib-i seferiyyenin defʿine ez-dil ü cân hâhiş-ker olduklarına binâʾen, bundan akdem bin sekiz yüz bir sene-i ʿÎseviyye'si Eylül'ünün on dokuzuncu günü Londra Şehri'nde esâs-ı musâlahayı tarh u temhîd edüp, musâlaha-i katʿiyye ʿahid-nâmesinin tarafeyn müttefiklerinin reʾy ü rızâları munzamm olarak ve tekmîli zımnında Amyen [عامين] =
Amiens] Şehri'nde cânibeynden murahhaslar taʿyîni esâs-ı mezkûrun on beşinci mâddesinde münderic ü mastûr olmağla, Fransa Baş-konsolosu tarafından Devlet Müsteşârı olan Jojeb Bonaparta ve Büyük Bretanya ve İrlandya Devleteyn-i Mültehikaynı Kıralı cânibinden Müsteşâr-ı Hâssı ve Cenerali olup, Zareteber tabîr olunur tarîk-ı muʿteberde Kavalyerlik sâhibi olan Marki de Kornvallis ve İspanya ve Hind Kıralı tarafından Müsteşâr-ı Devlet ve Üçüncü Karlos tarîkının Hâcc-ı Kebîr Kavelyerliği sâhibi olup, İspanya Devleti'nin Fransa cumhûruna Fevka'l-ʿâde Büyük Elçisi olan Zozek-Nikola Zazara ve Batavya cumhûru cânibinden kezâlik Fransa cumhûruna Fevka'l-ʿâde Büyük Elçi [Ü4 114b] olan Roced-zan Şimliyeninik taʿyîn olunup, zeyl-i senede mastûr ruhsat-nâmelerin baʿde'l-ibrâz mevâdd-ı âtiyetü'z-zikri ʿakd eyleydiler ki,
Evvelki mâdde:
Fransa Cumhûru [Ü3 192b] ve İspanya Kıralı ve ahlâf ve aʿkābı ve Batavya cumhûru ile İngiltere Kıralı ve ahlâf u aʿkābı beyninde fîmâ-baʿd sulh-ı müvâlât ve hüsn-i muʿâşeret cârî olup, miyânelerinde ve mülk ü devletleri beyninde kemâliyle usûl-i mahabbet merʿî kılınarak, vechen mine'l-vücûh ve sebeben mine'l-esbâb berr ü bahrda yekdîgere icrây-ı taʿarruz u husûmet olunmamak husûsunda gāyetü'l-gāye dikkat ve teyemmünen tecdîd olunan râbıta-i ittihâda mûcib-i halel olacak hâlâtı tecvîzden mücânebet birle, düvel-i müşârun ileyhimin birisine îsâl-ı zarar ederi olur ise, bu makūleye bizzât ve yâhûd bi'l-vâsıta himâyet ü iʿânetden ittikā edeler.
İkinci madde:
Esnây-ı seferde bu âna gelince tarafeynden berren ve bahran ahz olunmuş olan üserâ ve yâhûd emânet sûretiyle alınmış ve verilmiş kimseler, işbu ʿahidnâmenin tasdîk-nâmeleri mübadelesinden nihâyetü'n-nihâye altı hafta zarfında eyyâm-ı esrde edindikleri deynleri edâ olunmak şartıyla bilâ-semen redd olunalar. Kaldı ki, düvel-i müşârun
ileyhimin her biri kendü üserâsının müddet-i esrlerinde taʿyînât ve meʿâşlarına mahsûsen sarf olunmuş olan akçayı edâ edecek olmağla, mesârıf-ı merkūme lede'l-hisâb her birinin hissesine ne mikdâr akçanın reddi iktizâ eder ise, sebt-i defter olunmak içün bi'l-muhâbere taʿyîn ü tahsîs olunacak vakt-i mevʿûd ve mahall-i maʿhûdda başka başka meʾmûrlar irsâl olunup, meʾmûrîn-i mûmâ ileyhim dahi yalnız devletlerine [Ü4 115a] tâbiʿ üserânın masrafını tanzîm etmeyüp, esnây-ı seferde [Ü3 193a] ecnebîden olarak istihdâm etdikleri ve ücret ile kullandıkları askerden giriftâr-ı kayd-ı isâr olanların masrafını dahi kezâlik hisâb edeler.
Üçüncü mâdde:
Mukaddemâ Fransa cumhûru ve müttefiki olan İspanya Devleti ve Batavya cumhûrunun iskân olunmuş erâzîleri ve memâlik-i sâʾirelerinden olup, esnây-ı seferde İngilterelü tarafından zabt u teshîr olunmuş olan memâlikin Trinita Cezîresi ve Seylan Adası'nda Felemenklü'nün mutasarrıf oldukları erâzîden mâʿadâsı İngiltere Devleti tarafından Fransa cumhûruna ve müttefiki olan İspanya Devleti ve Batavya cumhûruna redd oluna.
Dördüncü mâdde:
Trinita Cezîresi'ni İspanya Devleti, İngiltere'ye terk ü ferâgat birle fîmâ-baʿd hükûmet ve mülkiyyet-i mutlaka ile İngilterelü'nün yed-i tasarrufunda kalmasına mütekeffil ola.
Beşinci madde:
Seylan Adası üzerinde kable's-sefer Felemenk cumhûru ve Felemenk'in Hind ticâretine mahsûs tüccârı mutasarrıf oldukları erâzîyi bu defʿa Batavya cumhûru, İngiltere'ye terk ü ferâgat ve fîmâ-baʿd hükûmet ve mülkiyyet-i mutlaka ile İngiltere'nin yed-i tasarrufunda kalmasına mütekeffil ola.
Altıncı madde:
Hind'de vâkiʿ Ümmîd Burnu kable's-sefer olduğu gibi yine Batavya cumhûruna hükûmet-i mutlaka üzere kemâ-kân ibkā kılına. Ve düvel-i muʿâhidînin her nevʿ sefîneleri asıl Felemenklü sefâyinine tahmîl olunan virgülerden ziyâde bir nesne vermamek şartıyla Ümmîd Burnu Lîmânı'na tevakkuf u ârâm ve lâzım gelan zahîrelerin mübâyaʿaya kemâ-fi's-sâbık meʾzûn olalar.
Yedinci mâdde:
Haşmetlü [Ü3 193b] Portekiz Kıralı'nın yed-i tasarrufunda olan erâzî vü emlâkin nemâmiyyeti [Ü4 115b] kemâ-fi's-sâbık ibkā oluna. Lâkin Fransa ile
Bortekiz tasarrufunda olan Giyana Eyâleti'nin şimâl burnunun üst tarafında Tuva [تووه = Neuve] ve Yenitence [ينيتنجه = Penitence] cezîreleri kurbünde ʿarz-ı şimâlinin takrîben bir ve bir sülüs derecesinde vâkiʿ mahalde Bahr-ı Muhît'a munsabb olan Aravari Nehri mezkûru'l-ism Şimâl Burnu Nehri, mezkûru'l-ism Şimâl Burnu Boğazı'nın semt-i ebʿadından bedʿ ile menbaʿına varınca ve andan hatt-ı müstakīm ile doğru Ribo-Branko [ريبو برانقو = Rio Branco] Nehri'ne müntehî olunca, tarafeynden hadd-ı fâsıl iʿtibâr olunarak nehr-i mezkûr boğazından menbaʿına kadar sâhil-i şimâlîsi ve hatt-ı merkūm üzere tefrîk olunan erâzî-i şimâliyyenin cümlesi fîmâ-baʿd hükûmet-i kâmile üzere Fransa cumhûruna ve kezâlik nehr-i mezkûrun boğazından berü sâhil-i cenûbîsiyle bi'l-cümle erâzî-i cenûbiyyesi Bortekiz Kıralı'na temlîk oluna. Ve nehr-i mezkûr içinde âmed-şüd-i sefâyin mâddesi milleteyne müşterek ola. Ve İspanya ile Bortekiz beyninde Avrupa'da vâkiʿ hudûdları tasdîkıyçün verilan nizâm bundan böyle dahi, Badazoc ʿAhid-nâmesi şurûtu üzere icrâ oluna.
Sekizinci mâdde: Devlet-i ʿaliyye'nin temâmiyyet-i erâzî ve emlâk ve istihkākātı kable's-sefer ne vechile ise yine ol vechile bâkī ola.
Dokuzuncu mâdde: Cezâyir-i Sebʿa cumhûru kabûl oluna.
Onuncu mâdde: Malta ve Goco ve Komino cezîreleri, Malta Kavelyeri tarafından kable's-sefer ne gûn şurût üzere zabt u tasarruf olunugelmiş ise, fîmâ-baʿd [Ü3 194a] dahi kavelyerân-ı mersûmun tarafından zabt olunmak üzere redd oluna. Ancak bu defʿa mevâdd-ı âtiyyetü'l-beyân dahi bu vechile şart kılınur ki,
Evvelen: Kavalyer [Ü4 116a] gürûhundan olup, işbu musâlaha-i katʿiyye ʿahid-nâmesinin tasdîk-nâmeleri mübâdelesinden sonra tâ'ifeleri müstekarr olacak kimseler Malta'ya ʿavdet etmek üzere medʿuvv olmağla, cezîrelerine lede'l-vürûd bundan evvelce esâs-ı tasdîk-nâmeleri mübâdelesinden berü Gran-ma'istro intihâbı mâddesine nizâm verilmiş olduğu hâlde, ʿumûmen ʿakd-i cemʿiyyet birle beyinlerinde Maltaviyyü'l-asl olup, el-yevm tavâyif ʿidâdına dâhil olanlardan birisini Gra'in-mastrolığ'a intihâb edeler. Şöyle ki, ancak târîh-i mezkûrdan sonra vâkiʿ olan intihâb muʿteber tutulup, andan mukaddem intihâb olunmuş var ise ʿamel ü iʿtibâr olunmaya.
Sâniyen: Malta Cezîresi ve tarîkını Fransa ve İngiltere hakkına serbestiyyet-i kâmile hükmüne idhâl etdirmek, Fransa cumhûru ve İngiltere Devleti'nin matlûbu olmağla, fîmâ-baʿd ol tarafda ne Fransa ve ne İngilterelü'den ʿibâret tâ'ife olmak ve milleteyn-i mezbûreynden bir kimesne Malta Kavalyerliği tarîkına kabûl olunmamak şart kılındı.
Sâlisen: Tâ'ife-i milliyye olmak mesârîfât-ı lâzimesi ve vâridât-ı erâzî ve ʿâ'idât-ı ticâret ile idâre olunmak üzere müceddeden bir tâ'ife tanzîm oluna. Ve zikr olunan tâ'ifeye iktizâ eden menâsıb ve meʿâşlar ve bir ʿaded müsâfir-hâne tahsîs oluna. Ve işbu tâyifenin Kavelyerlik'ine müstehakk olmak içün isbât-ı asâlet lâzım gelmeyüp, [Ü3 194b] bu makūle kavelyerler tavâyif-i sâ'ire kavelyerlerinin müstehakk oldukları menâsıb ve imtiyâzâta müstehakk olalar. Ve Malta'nın ashâb-ı hükûmete tâbiʿ meşrûʿî ve ʿörfî ve beledî ve sâ'ir menâsıbının lâ-ekall nısfı mikdârı Malta [Ü4 116b] ve Goco ve Komino adaları ehâlîsine tahsîs oluna.
Râbiʿan: Malta'da mevcûd İngiltere askeri, cezîre-i merkūmeyi cemîʿ tevâbiʿ u levâhıkıyla işbu ʿahid-nâmenin tasdîk-nâmeleri mübâdelesinden üç ay temâmında ve mümkin ise dahi evvelce tahliye birle, Malta Gran-ma'istrosu ve yâhûd kānûn-i tarîk muktezâsınca ruhsat-ı kâmile ile kabz u tesellüme me'mûr olacak kimesnelere zîrde zikr olunacak vech üzere haşmetlü Sicilyateyn Kıralı tarafından gelecek asker, hazar olduğu hâlde teslîm oluna.
Hâmisen: Müstahfızînin lâ-ekall nısfı mikdârı dâ'imâ Maltaviyyü'l-asl neferâtdan ʿibâret olup, nısf-ı âhariyçün Malta kavelyerleri ol tarafda tâ'ife sâhibi olan milletler diyârından neferât tahrîrine me'zûn olalar. Ve zikr olunan Maltalu askerinin zâbitânı dahi Maltalu ola. Ve askerin Baş-sergerdelik'i ve zâbitânın taʿyîni ancak Gran-ma'istrosu mahsûs olup, lâkin Gran-ma'istro-yı mûmâ ileyh işbu me'mûriyyetden büsbütün ve yâhûd muvakkaten istîfâ etmek murâd eder ise, beher hâl Kavelyerlik tarîkının Konsolosu re'yi munzamm olarak, kavelyerlerin birisine kasr-ı yed eyleye.
Sâdisen: Malta ve Goco ve Komino cezîrelerinin serbestiyyeti ve işbu 'ahid-nâme mûcebince [Ü3 195a] verilan nizâmın vikāyesi, Fransa ve İngiltere ve Avusturya ve İspanya ve Rûsiyye ve Prusya devletlerinin taht-ı zamân u himâyetine dâhil ola.
Sâbiʿan: Malta Cezîresi'yle tevâbiʿ u levâhıkı ve Kavelyerlik tarîkının bî-taraflığı iʿlân oluna.
Sâminen: Malta lîmânlarına cemîʿ milletlerin sefâyin iktizâ eden rusûmu 'ale't-tesâvî ve iʿtidâl üzere [Ü4 117a] edâ etmek şartıyla âmed-şüde me'zûn olup, rusûm-ı merkūme hâsılâtı, ücüncü bahisde mezkûr Maltalu'dan 'ibâret tâ'ifenin mesârıfına ve askerî ve sâ'ir beylik ebniyesine ve cemîʿ milel bayrağına ta'mîmi tecvîz olunacak bir 'aded Lazaretohâne'ye tahsîs oluna.
Tâsiʿan: Garb Ocakları'yla Malta kavelyerleri ve Malta'da tâ'ife sâhibi ve yâhûd terkîb-i tavâyife medhali olan düvel beyninde cârî olan usûl-i husûmet, fîmâ-baʿd ber-taraf olmak içün iktizâ eden nizâmın düvel-i muʿâhedeteyn tarafından çâresi bulununcaya kadar ânifü'z-zikr iki mâdde ocakhâ'-i mezbûre hakkına cârî olmaya.
'Âşirân: Kavelyerlik tarîkının mülken ve mezheben usûl-i idâresi kavelyerlerin cezîre-i merkūmeden hîn-i müfârakatlarında ne vechile olagelmiş ise, işbu 'ahid-nâmede münderic mevâdd mûcebince ilgā olunan mahalleri müstesnâ olmak şartıyla kemâ-fi's-sâbık icrâ oluna.
Hâdî 'âşiran: Bâlâda mezkûr ücüncü ve beşinci ve yedinci ve sekizinci ve onuncu mâddeler mûcebince lâzım gelan nizâmât ile'l-ebed düstûru'l-'amel tutulacak kavânîn tarîkından olmak [Ü3 195b] üzere ber-muktezây-ı rusûm-ı mer'iyye kānûna rabt olunalar. Ve Gran-ma'istro ve yâhûd teslîm-i cezîre vaktinde kendüsi bulunmaz ise, tarafından vekâlet edecek kimesne ve ahlâf u a'kābı kavânîn-i mezbûreyi vikāye edeceklerini yemîn ü kasem ile te'ahhüd eyleye.
İsnâ 'âşiran: Cezâyir-i merkūmede kâ'in kıla'-ı 'adîde muhâfazası zımnında haşmetlü Sicilyateyn Kıralı asıl re'âyâsından olarak iki bin nefer i'tâya da'vet oluna. Ve asker-i mezbûr cezâyir-i merkūmenin kavelyerlere [Ü4 117b] teslîmi gününden i'tibâr ile bir sene makām-ı muhâfazada kıyâm edecek olup, lâkin mühlet-i merkūme inkızâsında bâlâda mezkûr beşinci
mâddede tahsîs olunan sûret üzere Malta ve tevâbiʿi mahallerin muhâfazası içün zâmin olan devletlerin vâfî ʿadd edecekleri mikdâr-ı asker kavelyerler tarafından henûz tanzîm olunmuş değil ise, düvel-i müşârun ileyhimin münâsib görecekleri kadar vâfî dîger bir takım asker birine vazʿ olunmadıkca, mârru'z-zikr Sicilyateyn askeri ol tarafda müdâvemet eyleye.
Vukūʿ-ı musâlaha-i ʿâmme
Attribution
- Citation:
- "Vukūʿ-ı musâlaha-i ʿâmme", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_688.html
Item Details
- Title:
- Vukūʿ-ı musâlaha-i ʿâmme
- Creator:
- Ahmed Vâsıf Efendi
- Date Created:
- 1216
- Source:
- Hüseyin Sarıkaya
- Format:
- text/plain
- Language:
- ota