Sebeb-i nefy-i Sadr-ı Rûm-i Sâbık el-Hâc ʿAbdullah Efendi ve Keçeci-zâde ve baʿzı ez-hâcegân-ı Dîvân

Re'îs-i vakt bulunan Râşid Efendi'nin mahrem-i esrârı ve hafâyây-ı umûrda kafâdârı olan Dîvân Tercemânı'ndan sekr ü sahvı hâlinde kâffe-i serâyir-i devlet münteşir olup, bu intişâr-ı esrâr giderek mûmâ ileyhin semʿini karʿ etdiyse bile, âharlara sû'-i zann ve bitâne-i umûru olan mesfûrdan o makūle ifşây-ı esrâr şâyibeleri zuhûr etmamek ʿindinde müteyakkın olup, ser-halka-i mükâleme olan Sadr-ı Rûm-i sâbık ʿAbdullah Efendi'den dahi o hilâlde müsteşʿir bulunmağla, ifşây-ı sırr nakīsasını müşârun ileyhe isnâd ve bir takrîb sâmiʿa-i hümâyûna ilkā ile tertîb-i şaʿbeze-i fesâd etmişidi. Mülûk-i sütûde-sülûk hazerâtı dâ'imâ esrâr-ı devletlerin istitâr ve işâʿasında terettüb-i zarar u ziyân derkâr olduğunu idrâk ile o makūle izâʿa-i râz edenlerin lede't-tahkīk te'dîblerinde bir dakīka te'ennî ihtiyâr etmeyecekleri bedîdâr olduğuna binâ'en, te'dîbin derece-i ûlâsı olan tenbîh-i lâ-ʿâle't-taʿyîn ile iktifâ ve: “İfşây-ı esrâr olunmasun” kelâm-ı belîğiyle hilm ü mürû’etlerin izhâr u ibdâ buyurmuşlar idi. ʿAbdullah Efendi, bu isnâddan beriyyü'z-zimme olup, sudûr-ı hatt-ı hümâyûn dahi siʿâyet-i Râşidiyye'den neş'et eylediğini teferrüs ile gāyet müte'ellim ve bir bâdire zuhûrundan leyl ü nehâr mütevehhim olup, bu mülâbese ile ahadühümâ âhardan ihtirâz ve sûret-i nifâkda yine bi'l-müvâcehe icrây-ı resm-i nâz ü niyâz ederler idi. [Ü2 3b] O esnâda Bebek Bağçesi'nde vâkiʿ mükâleme meclisinde elçi gelmezden mukaddem zâhirde tercemâna ve bâtında bâlâ-nişîn-i sadr-ı eyvâna ʿAbdullah Efendi hitâb ile “itâb ve giderek mazhar-ı [Ü1 3b] eşedd-i ikāb olacağını işrâb eylediğinden, Râşid Efendi müte'essir ve kuvve-i zekâ ile [mısra]: İleyki aʿnî fe'smaʿî yâ-câre! kinâyesini fehm ile gāyet mütefekkir olup, elçi vürûd ve mükâlemeye mübâşeret olundukda, müşârun ileyh harf-i vâhid tekellüm etmeyüp, mebhût ve ilâ-âhırı'l-meclis mühr-zen-i leb-i sükût olup, meclis hıtâmında Râşid Efendi bi'l-külliyye vesveseye zehâb ile mesâvî-yi müşârun ileyhi beyne'l-medhi ve'z-zemm mesâmiʿ-i evliyây-ı devlete îsâl ve Dîvân Tercemânı dahi baʿzı makālât-ı sahîha ve îrâs-ı şübhe eyleyecek taʿbîrât-ı sarîha istimâʿiyle tarafından dil-hırâş olmuş bulunmağla, ol dahi teşmîr-i dâmen-i mekr ü âl ve her tarafı iğvâ vü tesvîl ile iştidâd-ı gayz eyleyecek esbâbı istihsâl eylediklerini müşârun ileyh tahkīk ve ol dahi ikisinin ihânet ü mesâlibini câmiʿ bir tezkire imlâ edüp, bir mahall-i hatîre isrâ vü indifâʿları lüzûmunu müdellel ü müberhen akvâl ile iğrâ vü teşvîk eyledi. ʿAbdullah Efendi'nin min-ciheti'l-ʿilmi ve'd-dirâye aʿdâsı vâfir ve Râşid Efendi'nin humât ü ehibbası mütekâsir olduğundan, “Fe-inne'l-kavle mâ-kālet Hazâm” mesleği ihtiyâr ve taraf taraf Râşid Efendi'ye intisâr ile galebesi zâhir ü bedîd ve o hılâlde kazâ dahi tertîb-i sebeb-i cedîd edüp, şöyle ki, o esnâda ʿAbdullah Efendi'yi varan züvvâr, yalısında bulamayup, Üsküdar'da Şemseddîn Efendi'nin muʿâyedesine gitdiğini istihbâr ile ikisine birden ʿarz-ı hulûs içün vâhiden-baʿde-vâhidin Üsküdar'a vârid ve sâhib-i [Ü2 4a] hânenin züvvârı dahi keyfe-me'ttefeka vâfid ve iki fırka bir yere gelüp, tenâvül-i taʿâmdan sonra mekânlarına râciʿ vü ʿâyid oldular. Bu cemʿiyyet-i zarûriyyeyi ʿAbdullah Efendi'nin aʿdâsı mesâvî-yi devlet müzâkeresiyçün müretteb bir meclis-i hâss olmak üzere ifâde ve Küçüksu binişinde vâkiʿ rikâbda bu müftereyât bastıyla infiʿâl-ı Şâhâne'yi ziyâde etmeleriyle, Muharremü'l-harâm evâyilinde müşârun ileyh Güzelhisar'a ve Keçeci-zâde Sâlih Efendi'ye dahi Fetvâ-penâh cenâblarının gayz-ı kadîmi olup, lisânı dahi mazbût olmadığından, ruhsat-ı kelâm ihtilâsıyla [Ü1 4a] ol dahi Gelibolu'ya ve sâbıkā Baş-muhâsebeci Seyyid Mehmed Efendi'nin ebniyeye müteʿallık olan gılzat ü huşûneti meşârib-i evliyây-ı devlete girân gelmekle, li-ecli't-te'dîb Bozcaada'ya ve bu Fakīr-i mazlûm dahi on beş günde bir sâyir-i nâs gibi ʿAbdullah Efendi'nin ziyâretine varup, müzâkere-i ʿulûm ve mukābele-i kütüb ile bir-iki sâʿat iştigāl ve vazîfeden hâric kelimât-ı lâğıyeye sarf-ı vakt eylemediğim zâhir-i hâl iken, şiddet-i mukārenet isnâdıyla hasm-ı gaşûm tarafından gamz olunup, Midilli'ye birer ikişer gün fâsıla ile tagrîb ve hazîn ü ke'îb herkes mahall-i ikāmetine tesrîb olundu.
Attribution
Citation:
"Sebeb-i nefy-i Sadr-ı Rûm-i Sâbık el-Hâc ʿAbdullah Efendi ve Keçeci-zâde ve baʿzı ez-hâcegân-ı Dîvân", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_002.html
Item Details
Title:
Sebeb-i nefy-i Sadr-ı Rûm-i Sâbık el-Hâc ʿAbdullah Efendi ve Keçeci-zâde ve baʿzı ez-hâcegân-ı Dîvân
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1209
Source:
Hüseyin Sarıkaya
Format:
text/plain
Language:
ota