Hükemâ-yı sütûde-re'y dünyâyı hadîkaya teşbîh ve mülûk-ı müstahsenü'l-sülûku tabâyi'-i ezhâr u eşcâra âşinâ farz edüp, zîr-i destinde olan halâyiki dahi ağsâna kıyâs etmişler. Gusnın biri istikāmet-i yolun bulmayup, i‘vicâca meyl gösterdik de sanâyi‘-i felâhat ile muʻavveci müstakīm etmek lâzım gelür. İhmâl olunduğu takdirde gusn-ı mezkûr tabiʻat-ı asliyyesini terk ile cibâl ü tilâlde nâbit olan efnân-ı eşcâra mümâsil olur. Nev'-i benî Âdem dahi 'aynîle bunun gibi olup, terbiye vü ta'dîlinden iğmâz ve hâline terk ile zecrinde i ‘râz, vaz‘-ı cibillîsinden hurûc ve zirve-i tuğyâna ‘urûcunu müstelzim olur deyü da‘vâlarını delâyil-i ‘akliyye ile isbât etmişler. Mûmâ ileyh hakkında dahi sudûr eden hâlet mâ‘nen terbiye ve sebîke-i vücûdunda olan gışşı tasfiye kabîlinde olduğunu vâkıf-ı ahvâl-i kâyinât olanlara "Ke'ş-şemsi fi'l-hevâcir" zâhirdir.