Azl-i Şeyhülislâm Dürrî-zâde Mehmed Atâullah Efendi ve Müftilenâm-şüden-i Mevlâna İbrahim Efendi Şeyhülislâm-ı esbak

Müşârün-ileyh hazretleri vakt-i mukadderi kadar câh-ı vâlâ-yi meşîhat-i islâmiyyede kâr-fermâ-yi enâm ve hall ü akd ve nakz ü ibrâm ile güzârende-i eyyâm olup baʿzı devâ'î ve bevâ'is takrîbi ile bu esnâda azli lâzım gelmekle yevm-i mezkûrda müşârün-ileyh hazretleri dahi merâret-i azl ile telh-kâm ve sâhil-hânelerinde istirâhat ile devâm-ı ömr ü devlet-i pâdişâhî daʿvâtına kıyâm eylemesi irâde buyuruldu. Bundan akdem mesned-i vâlâ-yi fetvâya ziynet-bahş olup bir müddet hallâl-i müşkilât-ı enâm ve nesak-sâz-ı mehâmm-ı devlet-i ebed-kıyâm olarak şân-ı saltanat-ı aliyyeyi hırz-ı cânı gibi muhâfaza ve vikāye ve ednâ naks u şeyn tatarrukundan siyânet ve himâye sıfat-ı kâşife-i hâli ve naʿat-ı zât-ı ferhunde-fâli olup fâtih-i Belgrad ve saf-şiken-i tabur-ı makhûr-ı ehl-i küfr ü inâd olan gāzi ve mücâhid fî-sebîlillâh sadr-ı esbak merhûm ve mağfûr Mehmed Paşa hazretlerinin necl-i necîb-i maʿâlî-güster ve veled-i e'azz-ı maʿârif-perverleri semâhatlû inâyetlû İbrâhim Efendi hazretlerinin hassa-i lâzıme-i zâtiyyeleri olan iffet ve takvâ ve zühd ü salâh-ı bî-riyâ ve istikāmet-i tabiʿat ve safvet-i akîdet ve bâ-husûs umûr-ı dîniyyede olan salâbeti ve ahkâm-ı şerʿiyye icrâsında olan fütüvvet ve celâdeti makādir-şinâs-ı ulemâ-yi dîn ve dânende haysiyyet-i verese-i enbiyâ ve mürselîn olan şehriyâr-ı bâhirü't-temkîn hazretlerinin ez-kadîm maʿlûm-ı hümâyûnları olduğundan gayri (173-b) umûr-ı enâma nezâret-i mutlakaları hasebiyle meşîhat-i ûlâlarında makām-ı sadâretde bulunan İzzet Mehmed Paşa merhûma dâimâ Devlet-i aliyye'ye hayr u nefʿi zâhir olan ahvâli sevk ve tefhîm ve baʿde-zamânin vukūʿ-ı hücneti berâhîn-i sâtiʿa-i akliyye ile melhûz olan mekârih-i umûrdan dâmen-keş-i ictinâb olması emrinde saʿy-i azîm edüp ale'l-husûs Moskovlu ile müstaʿcelen akd olunan musâlaha-i mekrûhe şurûtunda münderic olan baʿzı kuyûd-ı mütegāyiretü'l-fehvâya dikkat ve izhâr-ı metânet ile ıslâh ve temyîzine bezl-i cell-i miknet etmek vâdilerinde vukūʿ bulan nasâyih-i müşfikānesi merhûmun sahre-i sammâdan ibâret olan kalbine adem-i te'sîr ve avdet-i harb vehm-i vâhisiyle adû-yi dînin her teklîfine müsâʿade ile meşreb-i âlîlerin tekdîr etdikleri ve işbu salâbet-i dîniyyeye ve istidlâlât-ı akliyye kâr-fermâyân-ı zamân taraflarından zemîn-i âharda maʿrûz-ı âlem-i bâlâ ve meşîhatden bu takrîb ile sûret-i infisâlleri rû-nümâ olduğu ve el-hâletü hâzihi müşârün-ileyh hazretlerinin vaktiyle çak-çak oldukları mevâdd-ı müteyakkinetü'l-fesâd bir-birini vely ü teʿâkub ederek hudûs u zuhûr ve hasm-ı dîn ü devle- tin zikr olunan kuyûd ve tekâlîf-i mümevvehesinden velev-ba'de zamânin tekevvünü melhûzları olan keyfiyyât vukūʿ ve sudûr bulup akl u kiyâset ve sıdk-ı derûn ve istikāmeti bi't-tecrübe ve'l-imtihân karîn-i ilm-i şehriyâr-ı gîtî-sitân olmağla çokdan berü makām-ı iftâyâ takdîmi irâde olunmuşiken sadâretde bulunan zevât-ı kirâm müşârün-ileyh hazretlerinin kavvâl-i bi'l-hakk olup taʿayyün-i zâtî ve takaddüm-i zamânı (174a) ve istihkāklarını bildiklerinden ve hevâlarına adem-i mütâbaʿat ile dîn ü devlete muzırr harekete mâniʿ olacağını fehm eylediklerinden birer sebeb-i gayr-i müveccehe ve birer illet-i mecrûh ve mümevveh ile câh-ı fetvâdan insirâfını iltizâm ve leyyinü'l-cânib ve muhâlefetden mücânib zevâtları sevk ü takrîb ile tahsîl-i merâm eyledikleri dahi nezd-i hümâyûnda resîde-i rütbe-i ilmü'l-yakīn olup bu misillü dîndâr ve mücerrebü'l-etvâr ve sadâkat-i mevrûse ile emekdâr ve emekdâr-zâde-i devlet-i ebed-karâr olan zât-ı fazâil-simâtın mesned-i ulyâ-yı meşîhatde hallâl-i ukad-ı umûr ve tertîb-sâz-ı şevârid-i ahvâl-i cumhûr olması dîn-i devlete nâfiʿ olduğu meczûm olduğuna binâen yevm-i mezkûrda müşârün-ileyh hazretleri huzûr-ı hümâyûna daʿvet ve hilʿat-i beyzâ-i fetvâ ile mükerreren mazhar-ı nevâziş ü mekremet buyuruldu. Hak budur ki müşârün-ileyh hazretlerinin iffet ü nezâheti ve selâmet-i akl u reviyyeti ve dîn ü devlete olan saʿy ü gayreti müsellem-i âlem olup dâire-i devleti şevâib-i nekāisden masûn ve ulemâ ve sulehâ ve erbâb-ı maʿârife meyl ü rükûnları rûz-efzûn olduğundan gayri mehâbet-i zâtiyye ve temekkün ve sekîne-i fıtrıyyesi tarîk-i ilmiyyede bulunan serkeş ü bü'l-hevesleri tabîʿatiyle ıslâh ve terbiyye ve şimdiden herkes adını takınarak revâcis-i nefsâniyyeden zâhir ve bâtınların tasfiye ve tahliye eylediler. Cenâb-ı Hakk ve feyyâz-ı mutlak kudûm-ı meyâmin-lüzûmlarını Devlet-i aliyye'ye mahz-ı hayr ve sebeb-i defʿ-i gezend ü zayr edüp ârâ-i sâkıbe ve efkâr-ı sâibesini gerden-i düşman-ı muhtâlde olan sâr u intikām-ı müslimînin ahzine illet-i müstakill ve tedbîr-i dil-pezîrini dâimâ hallâl-i emr-i saʿb ü müşkil eyleye, âmîn. (174b)
Attribution
Citation:
"Azl-i Şeyhülislâm Dürrî-zâde Mehmed Atâullah Efendi ve Müftilenâm-şüden-i Mevlâna İbrahim Efendi Şeyhülislâm-ı esbak", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1782_167.html
Item Details
Title:
Azl-i Şeyhülislâm Dürrî-zâde Mehmed Atâullah Efendi ve Müftilenâm-şüden-i Mevlâna İbrahim Efendi Şeyhülislâm-ı esbak
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1199
Source:
Mücteba İlgürel
Format:
text/plain
Language:
ota