Me'mûriyyet-i elçi-i França ez-devlet-i hod be-islâh-ı zâtü'l-beyn ve hâsten-i îşân-ı ticâret-i Bahr-i siyâh ve vukūʿ-ı mükâleme

Nemçelü'nün alâ-tarîki'l-ısrâr matlûbları olan arâzi-i Bosna ve İrşova-i atîk mâddeleri içün França Devleti tavassut murâd etmekden nâşî Âsitâne'de olan elçileri bu husûsa dâir mukaddemâ bir kıtʿa takrîr Bâbıâlî'ye gönderüp mülâhazâtını tahrîr ile (V135-a) ifâde edemediğinden reîsülküttâb efendi ile mülâkāta tâlib olduğunu diğer takrîr ile inhâ ve arâzi-i mezkûrenin Nemçelü'ye terki husûsunda Devlet-i aliyye'yi teşvîk ve iğrâ edüp Françalu Belgrad altında münʿakid olan müsâlahanın mutavassıtı ol- malariyle bu defʿa hâhişger oldukları emr-i tavassutun kabûl olunmaması nâ-münâsib olmağın mülâkāt husûsuna karâr verilüp işbu şehr-i Zilkaʿdenin beşinci isneyn günü Aynalı-kavak sâhilsarayında Müftî-zâde Ahmed Efendi mürâfakatiyle re'îsülküttâb efendi elçi-i mersûm ile mülâkî oldukda arâzi-i maʿhûdenin Nemçelü'ye terki husûsunda mükâleme mazbatasına tafsîl olunduğu vech üzere hayli ebhâs güzerân edüp bilâhire Bosna cânibine taʿyîn olunan mübâşirin bu cânibe avdetiyle madde tahakkuk eyledikde tebaʿiyyet-i maslahat ve muktezâ-yı vakt üzere husûsât-ı mezkûre müzâkere olunur cevâbları müşârün-ileyhimâ taraflarından elçiye ifâde olundu. Bundan sonra elçi-i mersûm Bahr-i siyâh ticâretinin Moskovlu'ya inhisârı ve bu tahsîs ve inhisârın Devlet-i aliyye'ye zarar-ı bî-şumâr olduğunu tezkîr ve França Devleti Devlet-i aliyye'nin sadâkat-kârı olmağla Bahr-i siyâh'da sefînelerinin ticâret ile geşt ü güzârı Devlet-i aliyye'ye menâfiʿ-i adîdeyi müstelzim ve kâfil ve emr-i tavassutdan lâzım gelen mükâfât bununla hâsıl olacağını ve ale'l-husûs bed-hâh olan düvele tecvîz olunan husûs dost olan (V135-b) devletlere tecvîz olunmak evlâ ve şurûtun buna müsâʿadesi dahi zâhir ve hüveydâdır dedikde işbu keyfiyyât evliyâ-yı devlete arz olunup ne vechile irâde-i sâmiye taʿalluk eder ise mersûma tefhîm olunmak üzere meclise hitâm verildi. Bahr-i siyâh ticâreti beyne'd-düvel bâʿis-i imtiyâz olunup vücûh-ı menâfiʿi dahi kendülere âid olmakdan nâşî Françalu dahi bu mülâbese ile tahsîl-i ruhsat-ı ticârete mukibb olup zâhir-i hâlde Rusya ve Nemçelü'nün Bahr-i siyâh'da sefînelerinin seyri, Devlet-i aliyye'ye muzır olmağla sâirleri teşrîk olunsalar Françalu'nun bi'd-defaʿât beyân eyledikleri sûrî fâide misillû hâlât eğerçi melhûz olup ancak birer sebeb ile düvel-i nasârâya verilen icâzet ve ruhsat-ı ticâret-i Bahr-i siyâh'ı müste'min tâ'ifesine hasr etmek misillû bir keyfiyyet olacağından gayri müste'min tâ'ifesinin ekserîsi masdâriyye ve gümrük ve cihât-ı âhar ile muʿâf olduklarından mellâhân zümresi fâide-i zâide mülâhazasıyla ol tarafa mâ'il ve Devlet-i aliyye reʿâyâsı dahi bi'z-zarûre anların bayrak ve batanteleriyle geşt ü güzâra muhtâc olarak birkaç sene mürûr etmeden islâm sefâini bi'l-külliyye metrûk ve muzmahill olacağı ve neʿûzü billâh mülâhaza olunan netâyic-i vahîme o zaman zuhûr eyleyeceği bedîhîdir, kaldı ki bu husûs içün Françalu'ya cevâb-ı katʿî verilmek münâsib olmayup beyne'l-ikrâr ve'l-inkâr bir muʿâmele-i pesendîde izhâr müstasveb görüldü. (V136-a) Sûreti budur ki, Devlet-i aliyye Françalu'nun sadâkat ve istikāmetini tecrübe edüp istihsâl-i imtiyâz ve menâfiʿini nâ-be-mahal görmemekle teşrîk-i ticâret-i Bahr-i siyâh melhûzu olan baʿzı mevâniʿden nazarı katʿ ile Françalu'ya ruhsat verdiği hâlde sâir dost olan düvel dahi bu imtiyâzdan hisse-mend olmağla hâhişger ve Devlet-i aliy- ye'yi taʿcîz ve tasdîʿ edecekleri azher olup iştirâklerinde fâide husûlü me'mûl olmadığından iltimâslarına adem-i müsâʿade lâzım gelüp adem-i müsâʿade ise iğbirâr-ı hâtırlarını müstevcib olmağla düvel-i mezbûrenin bu madde sebebiyle tahaddüs eden tegāyür ve tehâlüflerini França Devleti tecvîz etmeyeceği zâhirdir. Eğer miyânede tasavvur olunan ittifâk kaziyyesi nizâm bulur ise sâir taleb-kârlara cevâb verilmesi sehl olduğu ve eğer anlar dahi ittifâka duhûl ederler ise o zaman yine müzâkere olacağı cevâbları elçi-i mersûma tefhîm ve França pâdişâhının bu husûsa dâir olan nâmesine dahi bu keyfiyyet cevâb olarak taraf-ı hümâyûndan tastîr ve terkīm olundu.
Attribution
Citation:
"Me'mûriyyet-i elçi-i França ez-devlet-i hod be-islâh-ı zâtü'l-beyn ve hâsten-i îşân-ı ticâret-i Bahr-i siyâh ve vukūʿ-ı mükâleme", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1782_122.html
Item Details
Title:
Me'mûriyyet-i elçi-i França ez-devlet-i hod be-islâh-ı zâtü'l-beyn ve hâsten-i îşân-ı ticâret-i Bahr-i siyâh ve vukūʿ-ı mükâleme
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1198
Source:
Mücteba İlgürel
Format:
text/plain
Language:
ota