Havâdisât-ı Irak ve Maktûlî-i Vâlî-i Bağdad

Vezîr Ömer Paşa bundan akdem İran-zemînde serîr-i âverde-i imtiyâz ve tagallüben şahlık rütbesin ihrâz eden Nâdir Şah-ı gümrâh defîn-i hâk-i siyâh oldukta, hânân-ı aʿcâm daʿvâ-yı (38b) teferrüd ile her mahalden ser-nümâ-yı zuhûr ve ahadü-hümâ-âhire arz-ı savlet ile baʿzısı kem-nâm ve baʿzısı اَلْحُكْمُ لِمَنْ غَلَبَ kavliyle makhûr olup Âzâd Han cümleden akvâ ve sâhib-i şân ve hanların ekserisi tarafına müncezib bulunmak hasebiyle Şirâz semtlerinde refʿ-i livâ-yi iʿtilâ eden Zend Kerîm ile birkaç defʿa muhârebe ve ekserinde nâil-i niʿmet-i mugālebe olmuşiken fî-gāyeti'l-emr Zend Kerîm'e mağlûb ve bilcümle sâmân u mikneti meslûb olduğundan Zend Kerîm temeyyüz edüp şah vekili ünvâniyle mülk-i Acem'de müstakill ve refte refte menâziʿ ve muhâliflerini müste'sıl etmişidi. Bu makūle haseb ü nesebden ârî olan mütegalliblere ârâm ve sükûn mûcib-i zarar-ı gûnâ-gûn olduğu muhakkak olduğundan hanları işgāl ve mevcûd olan askeri iʿmâl dâʿiyesi hân-ı mezbûra nekāve-i fikr ü hayâl olup hevâdârlarını şemʿ-i bezmine cemʿ ve Devlet-i Osmâniye el-hâletü hâzihi Moskovlu ile meşgūl-i kâr-zâr olup Bağdad ve muzâfâtı an-asl mülk-i Acem'den münteziʿ bir ülke olmakla nakz-i ahd o tarafa azv olunarak "kutr-i mezbûru istihlâs lâzime-i zimmet-i fütüvvettir" diyerek izhâr-ı rekîz-i zamîr ve bu kasd-ı fâsidi ukalâ-yi hânân tezyîf ve süfehâ-yi hânân tervîc ettiler ise dahi süfehâ-yi Afgāniyân ile İrâniyânın hîn-i münâzaʿalarında Devlet-i Osmâniye'nin ihtilâs-ı fırsat ile meleket-i Acem'e itâle-i pâ-yi tecâvüz ettiğini misâl eyleyerek ukalâya kavlen ve fiʿlen gālib gelüp bu kâr-ı düşvârın mukaddemât-ı husûlünü temhîde iʿmâl-i rey ü tedbîr ve tîrdân-ı haylden perîde eyledikleri nâvek-i hadîʿaları râster ü hedef-i takdîr olup tafsîli budur ki: (39a) Muzâfât-ı Eyâlet-i Bağdad'dan Baban Sancağı'na mutasarrıf olan Mehmed Bey müfsid ü muharrik ve batş u fetk ve gazab u nehbe mütehâlik bir şahıs olduğundan azl olundukta mîr-i mezbûr İran tarafına firâr ve Zend Kerîm'e ilticâ ile makāmını taleb-kâr olmağla husûs-ı mezkûru hân-ı mezbûr mukaddime-i netîce-i matlûbu add edüp bâdî-i emrde mîr-i merkūmu Bağdad Vâlîsi Ömer Paşa tarafından şefâʿat ve kemâ-kân Baban Sancağı'na ikāmesini tahrîr ve işâret edüp müşârünileyh dahi istişfâʿ-i ecânib ile mîr-i mezbûru Baban'a getürmekte mahzûr-ı azîm olduğunu müdrik ve kavl-i leyyin ile iʿtizâr savbına sâlik olduğunu hân-ı mezbûr tahkīk eyledikte mîr-i merkūmu cebren ikʿâd ve temkîn içün birâderzâdesi Ali Murâd Han'ı vâfir asker ile taʿyîn ve bu keyfiyet Bağdad vâlîsine münʿakis oldukta ol dahi müdâfaʿa ve memleketi muhâfaza sûretinde asker irsâl ve beyne'l-ferîkayn cidâl vâkiʿ olup Devlet-i aliyye askeri gālib ve İrânîler geldikleri semte hârib oldukları Zend Kerîm'in maʿlûmu oldukta baʿzı maglata ile setr-i maʿâyib ve Bağdad'a tâʿûn sebebi ile vâfir Kızılbaş hâlik olup muhallefâtları İran'da olan vereselerine teslîm için gönderilmek ve Kirmanşah'dan Derne tarîkiyle âmed şüd eden züvvâr-ı Aʿcâmı Derne paşası tecrîm edüp mazarratı defʿ olunmayup îlât ve kabâil-i İran'dan Basra havâlisinde tavattun eden hâneleri vatan-ı aslîlerine ircâ etmek bahânelerini der-pîş ve Bağdad vâlisini cürm-i nâ-kerde ile mübtelâ-yi endûh u teşvîş edüp Zend Kerim'in dimâğında fesâd ve zamîrine fikr-i zabt-ı Bağdad (39b) olduğu vâlî-i müşârünileyh tarafından der-i devlet-medâra arz olundukça kelâm-ı maʿkūlü maglataya mahmûl olup sefer takrîbi ile o tarafa asker ve sâir cihetle iʿânet dahi mümkün olmayup âkıbet zikr olunan hâneleri îtân sûretinde birâderi Sâdık Han'ı külliyetlü asker ve mühimmât ile Basra'ya me'mûr ve o Bender-i bî-nazîri mahsûr ettirmiş idi. Bu hâl merreten-baʿde uhrâ vezîr-i müşârünileyh tarafından tafsîl ve icmâl ve asker ve zehâir talebi ile istiʿâne ve istimdâd edüp zikr olunan mevâdd müşârünileyhin maglatasına isnâd olundu ise dahi, baʿzı tüccârdan istihbâr-ı serîre-i keyfiyet ve takrîrlerinde müşârünileyhin tahrîrâtına muvâfakat bulunup serhadlerde kâin vülât ve hükkâmdan kezâlik istiʿlâm ve onların dahi tahkīkātları Zend Kerim'in fesâd-ı niyyet ve kutr-ı Irak'a sû-i kasdını ibhâm edüp bununla iktifâ ve Ömer Paşa'ya kuvvet ve nüfüz iʿtâsıyla defʿ-i gāile ve gavga etmek lâzım iken Bağdad vülâtına adâvet-i kadîmeleri derkâr olan Abdülcelilzâdeler fürûʿundan Kerkük muhâfızı Süleyman Paşa şâyiʿ olan ahvâl-i bî-mâl ve bu fitneye sebeb müşârünileyh olduğunu inhâ ile hakkında nâr-ı gazab-ı şâhâneyi işʿâl ve filhâl Rakka Vâlisi Ömer Paşa maʿiyetine irsâl olunmak zemîninde ısdâr-ı misâl kılmup müşârünileyh dahi me'mûr-ı maʿiyeti olan asâkir ile Bağdad'a azîmet ve sırren eyâlet-i mezkûre tarafına tevcîh olunup, Diyarbekir tevcîh olunan Ömer Paşa imtisâl-i emr ederse febihâ, etmediği sûrette maʿmûre-i vücûdu ifnâ olunmak vesâyâsı me'mûriyet emrine idrâc ve imlâ ve Bağdad'a (40a) vusûlünde Ömer Paşa'ya kaziyyeyi inhâ ve ol dahi icrâ-yı resm semiʿnâ ve ataʿnâ edüp Dicle'nin karşı tarafına güzâr ve azîmete teheyyü izhâr etmişiken hilâf-ı emr-i âlî harekete mübâderet ve o vezîr-i bî-nazîri küşte-i seyf-i gadr ü ihânet eyledi. Ve "seyaktulū kātiluke" mefhûmu üzere bu kâr-ı nâ-savâb Hafız Mustafa Paşa'ya müstelzem-i eşedd-i ikāb olup "mukâfât min cinsü'l-amel" olduğuna binâen ol dahi Diyarbekir Kalesi'nde alef-i şîr-i şemşîr ve dünyada iktisâs ile mahall-i ibret-i sagīr ü kebîr oldu. Biz yine sadede gelelim: Zend Kerîm tarafından taʿyîn olunan Sâdık Han Basra etrâfını harâb ve vîrân ve kabâil-i şedîdetü'ş-şekîmeden Müntefik aşîreti delâletiyle baʿzı tüccâr ve mâldârları musâdere ve perîşân eylediği hâlde Moskovlu ile devletin musâlahası şuyûʿ ve şâyed bir emr-i mühevvil ve muhavvif vukūʿ bulur mülâhazasıyla ser-berâverde-i zuhûr olan fiten ü âşûbî kazâzede olan Ömer Paşa'nın sû-i sanîʿına binâ ve zimmetini ibrâ ve el-hâletü-hâzihî mâ-beyne'd-devleteyn cârî olan musâfât ve muhâdene ber-vech-i evfâ icrâ olunduğunu lâbe-i Acemâne ile Devlet-i aliyye'ye tahrîr ve imlâl ve Devlet-i ebed-ittisâli iğfâl edüp bender-i Basra'da olan ceyş-i mahzûlünü ve ruûs-ı hudûdda olan sâir Terekeme-i Aʿcâmı kaldırmak üzere olduğunu iʿlân-ı safvet ile beyân ve işâret eyledi.
Attribution
Citation:
"Havâdisât-ı Irak ve Maktûlî-i Vâlî-i Bağdad", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1774_057.html
Item Details
Title:
Havâdisât-ı Irak ve Maktûlî-i Vâlî-i Bağdad
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1190
Source:
Mücteba İlgürel
Format:
text/plain
Language:
ota