Rûsiyyelü'nün ʿan-asl tevsîʿ-i mülk-i kusvây-ı matlabları [Ü4 290a] olup, diyâr-ı Aʿcâm'dan mukaddemâ ihtilâs-ı fursat ile temellük eyledikleri mahallere kanâʿat etmeyerek, ibtidâ Gürcistan'a baʿdehû Tiflîs'e ne sûretle dest-res oldukları maʿlûm-ı ʿâlem olup, giderek o havâlîde kuvvet peydâ ve İraniyân beyninde olan ihtilâli fursat-ı cedîd ittihâzıyla refte refte ihdâs-ı efâʿîl-i şerr ü gavgā eylediler. Tafsîli bu ki, Kalʿa-i Revân ve muzâfâtına müstevlî olan Mehmed Hân'ın el-yevm hükümrân-ı diyâr-ı Aʿcâm olan Baba Hân'a inkıyâdı olmadığına binâ'en, Hân-ı mezbûr telyîn-i ʿarîke-i nahveti içün İran şehzâdesini üzerine taʿyîn ve kendüsi dahi bi'n-nefs verâdan hareket üzere olduğunu Mehmed Hân ʿayne'l-yakīn bilüp, Rûsiyyelü ile nihânî muhabere ve Baba Hân hecmesini defʿ etdikleri hâlde, Revân Kalʿası taraflarına teslîm olunacağını ifade ile iki kavmi birbirine düşürmek hükmünü irâde eyledi. Rûsiyyelü'nün bu sûret derûn-ı mekîdet-meşhûnlarında cevelân eden mekāsıd-ı fâsideye muvâfık olmağla, fi'l-hâl yedi-sekiz bin müretteb asker ile Tiflîs'den hurûc ve Revân'a tekarrüb eyledikleri hîn, şehzâde-i İran-zemîn Tebrîz'de olan muʿasker-i Şâhî'den ber-vech-i istiʿcâl hareket ve Revân'a üç sâʿat mesâfe bir mahalle rekz-i ʿalem-i savlet eylediği, Revân Hânı'nın mesmûʿu olup, [mısra]: Kalmışam âteş ü âbın arasında hayrân makāliyle gûyân ve Moskovlu'nun o havâlîde zaʿf-ı kuvvetini ve İraniyân'ın kesretini mülâhaza ile bi'z-zarûre [V 146b] şehzâde tarafına meyl ü incizâb gösterüp, şöyle ki, Rûsiyyelü'nün cemʿiyyetleri tefrîk olunduğu takdirde, Kalʿa-i Revân maʿa-muzâfâtihâ [Ü4 290b] Baba Hân'ın zamîme-i memâliki olacağını beyân ve kendüsi dahi kalʿa muhâfazasında bezl-i cân eyleyeceğini âverde-i zebân eyledi. Binâ-berîn Moskovlu bu hudʿaya vukūf ile ehâlî-yi kalʿaya izmâr-ı gayz u kîn ve top ve humbara ile mahsûrları endûh-gîn eylediğinden başka, şehzâde-i ʿAcem ile dahi birkaç defʿa muhârebeye ibtidâr ve tertîb-i cedîd sebebi ile
ʿâkıbet İran askerini târumâr eylediğini Baba Hân istimâʿ edüp, ordusunu Tebrîz'de terk ve elli altmış bin kadar cürd atlu ile zeberteng-i ʿazîmeti perk edüp, Revân kurbüne mütevâsıl ve birkaç defʿa miyânelerinde harb-i hâyil vâkiʿ olup, bi-hükm-i “el-Harbü sicâlün” gâh bunlar ve gâh anlar fevz ü galebeye nâyil olmuşlar idi. Rûsiyyelü'nün imdâdları münkatıʿ ve tarîk-ı zahîreleri mesdûd ve İranîler'in her bâr asker ve zahîreleri mütetâbiʿu'l-vürûd olmağla, Rûsiyyelü'nün hey'et-i mecmûʿalarına tezelzül ʿârız olup, hattâ cemʿ-i zahîreye taʿyîn eyledikleri bir bölük askerleri dahi İranîler elinde kātıbeten maktûl ve sergerdeleri olan bir nefer mayor dahi bu fırka-i hâlikeye mevsûl olup, kemâl-i zaʿf u ʿacz sebebi ile Moskovlu Tiflîs'e doğru ʿinân-keş-i haybet ü hızlân ve Şâh tarafından taʿyîn olunan asker-i bî-pâyân Rûsiyye pes-mândelerini ʿalef-i tîğ-i berrân eyleyerek, Tiflîs'e dek taʿkīb ve kalʿada mahsûriyyet sûretini istihsâl ile Moskovlu'yu [V 147a] tenkîb ü tahyîb eylediler. Lezgî tâyifesi -ki gürûh-ı enbûh-ı şücʿândan mahsûb ve celâdet ü şecâʿatde [Ü4 291a] her biri Sâm ve Nerîmân'a mensûbdur- İranîler'e mutâvaʿat ve Tiflîs ve Gürcistân halkı dahi Moskovlu'dan nefret eyledikleri, Moskovlu'nun bâzû-yı mefsedetlerine bâʿis-i süstî vü rehâvet olup, el-yevm üsve-i hâl ile Tiflîs Kalʿası'nda mahsûr ve Revân Kalʿası Baba Hân tarafından zabt olunup, derûnuna Mâzenderân piyâdesinden cemʿ-i mevfûr vazʿ u idhâl olunduğu bu ahvâle vâkıf kimseler ihbârıyla dâhil-i dehlîz-i semʿ-i erbâb-ı şuʿûr oldu. Bu iki tâyife Devlet-i ʿaliyye'ye düşmen ve fursat buldukları hâlde Memâlik-i mahrûse'ye itâle-i pây-ı tecâvüz eyleyecekleri emr-i müteyakkın olmağla, serhadlerde mütemekkin vülât ve hükkâma bu kazıyye ifhâm ve leyl ü nehâr muhârese-i memlekete ihtimâm ile vâkiʿ olan ahvâli pey-der-pey ʿarz u ifhâm etmeleri husûsu te'kîd ve her tarafa neşr-i peyâm u berîd olundu.
Muhârebe-i İraniyân be-asker-i Rus
Attribution
- Citation:
- "Muhârebe-i İraniyân be-asker-i Rus", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_936.html
Item Details
- Title:
- Muhârebe-i İraniyân be-asker-i Rus
- Creator:
- Ahmed Vâsıf Efendi
- Date Created:
- 1219
- Source:
- Hüseyin Sarıkaya
- Format:
- text/plain
- Language:
- ota