[V 115a] Bekāyây-ı vekāyiʿ-i în-sâl, Zikr-i maktûlî-yi ʿAli Paşa ve tevcîh-i Eyâlet-i Mısır be-Cezzâr Ahmed Paşa ve fevt-i û ve tevcîh-i eyâlet-i mezkûre be-Hûrşîd Paşa

Mısır Vâlîsi olan Vezîr ʿAli Paşa İskenderiyye'ye vardıkda, Mısır'da kâyin fi'e-i mütegallibenin ahad-i tarafeynini bi'l-iʿtimâd iltizâm ile tarafına müncezib etmek lâzım-ı haslet-i kâr-âgâhî vü reviyyet iken, gâh ümerâ dedikleri haveneye ve gâh Arnabud sergerdelerine izhâr-ı meyl ü rükûn ve bu muʿâmele-i nâ-ber-câ tarafeyne bâʿis-i vesvese-i derûn olmuşidi. Cânib-i Hicâz'ın ihtilâli hasebiyle o taraf-ı bâhirü'ş-şerefin tesviye-i umûru cânib-i Mısır'a tevakkuf edüp, ümerânın bi-hasebi'z-zarûre cünhaları dâmen-i ʿafv ile mestûr ve baʿzı şurût inʿikādıyla kutr-ı mezkûrdan defʿ-i fesâd-ı şürûr kılınmak kasd u ʿazîmeti kulûb-ı erkân-ı devlete hutûr etmekden nâşî, bâlâda beyân olunduğu vech üzere mâdde-i ʿafv müşârun ileyhe iʿlân ve hifz-ı nüfûzu zımnında bu maslahat maʿrifetiyle nizâm-pezîr olmak istihsân olunup, ol bâbda lâzım gelan emr-i ʿâlî-şân tarafına irsâl olunduysa dahi, ümerânın sû'-i niyyetlerine vukūf ile irâde-i devlete gerden-bend-i inkıyâd olmayacağlarını ictihâd ve kuvve-i kāhire-i Saltanat ile Mısır'a duhûl ʿazîmetini pîş-nihâd-ı istiʿdâd etmek maglatasıyla imrâr-ı zemân ve bu dakīka ümerâ ve Arnabud tâ'ifesinin cümle-i mahsûsâtlarından olmağla, miyânelerinde rüsül ü resâyil cereyân eyleyerek, tarafeyn zâhir-i hâlde yek-dîgerden kesb-i emniyyet ü itmi'nân ve iki taraf hıkd u garazların [Ü4 256b] endâhte-i zîr-i kelîm-i kitmân eyleyüp, bu hâl ile müşârun ileyh [V 115b] İskenderiyye'den rıhlet ve Mısır'a doğru tahrîk-i râyet-i ʿazîmet etmişidi. Dâyiresinde olan kesret, hasım tarafına bâʿis-i dehşet ve rekîz-i zamîrleri olan fesâdın icrâsına perde-keş-i mümânaʿat olmak iʿtikādıyla, Mısır'a tekarrübünde ümerâ dedikleri süfehâ ve sâyir erâzil-i asker baʿzı behâne îrâd ve tefrîk-ı asker kazıyyesini igrâ ve sebükbâr Mısır'a duhûlünü ʿarz u inhâ etmeleriyle, muzâyaka-i mekân ve ʿadem-i müsâʿade-i vakt ü zemân iktizâsıyla re'y ü irâdelerine mümâşâtdan gayri çâre kalmamağla, askerini terk ü mugādere ʿakabinde tarafeyne irsâl eylediği mekâtîb-i mütehâlifü'l-esâlîbin mefhûmâtını îmâ ile cihet-i emniyyetleri mesdûd ve Devlet-i ʿaliyye'den Mısr-ı Kāhire'ye âhar bir Vezîr'in kudûmu iltimâsında olacağlarını ifâde ile havâss-ı etbâʿ, yaʿnî cemʿ-i maʿdûd ile Gazze semtine teveccühünü âverde-i zebân-ı mekr-endûd eylediler. Müşârun ileyh zaʿf-ı re'y ve fiyâlet-i tedbîr sebebi ile iki fırkanın birini ele alamayup, temhîd etdiği kazâyây-ı ʿakīmü'l-intâc, fırkateyni ittihâd u muvâfakata muhtâc eylediğini tahkīk u îkān ve üzerine havâle olunan cellâdân-ı bî-emân ile Gazze tarafına eşk-rîz-i nedâmet ü hasret olarak ʿatf-ı ʿinân eyledi. Belbîs'e vürûdunda, müşârun ileyhi taʿlîm-i ümerâ ile zikr olunan havene, küşte-i şemşîr-i gadr u hayf ve maʿiyyetinde bulunan bî-günâh u mazlûmlara dahi sell-i seyf eyleyerek, cümlesini ihlâk ve sâkin-i hâk eylediler. Bu haber-i [Ü4 257a] pür-vahşet, resîde-i sâmiʿa-i [V 116a] devlet oldukda, Cezzâr Ahmed Paşa'ya Mısır'ın tevcîhi, müstasveb-i müşîr ü müsteşîr ve hatt-ı hümâyûn ile maʿnûn emr-i ʿâlî-şân tarafına tesyîr olunup, nizâm-ı memleket, süpürde-i ʿuhde-i hamiyyeti kılınmışidi. Müşârun ileyh tıynet-i asliyye ve ʿâdet-i dîrînesi üzere me'mûr olduğu maslahat-ı mühimmenin temşiyetini şurûʿ etmeyüp, o hılâlde marîz u bîmâr ve fikdân-ı şuʿûr ile âmâde-i terk-i kâr ü bâr olduğu dâhil-i dehlîz-i mesâmiʿ-i sıgār u kibâr olup, erkân-ı devlet bu hâletden müteʾessir ve zuhûrât-ı gaybiyyeye muntazır olmuşlar idi. Nazm: ʿAsâ ferahun yeʾtî bihillâhü innehû Lehû külle yevmin fî-halîkatihî emrün mefhûmunca cenâb-ı Perverdigâr bu ʿukde-i düşvârgüzârı ʿinâyet-i ezeliyyesi ile tahlîl ve re'y ü tedbîrde ʿacz-âver-i hayret olan erkân-ı Saltanat'ı hücûm-ı efkâr-ı dil-hırâşdan tahlîs ile bu hatb-ı cesîmi teshîl edüp, tafsîli bu ki, ʿAli Paşa'nın vakʿa-i hâyilesinde tâ'ife-i Arnabud'un medhali olmadığından gayri, bir Vezîr-i ʿâlî-şân'ın defiyle kanâʿat etmeyüp, etbâʿ-ı mahsûsasıyla istîsâli kendülere gāyet girân geldiği ve kavm-i mezkûrun Rumeli câniblerinde ʿalâka-i külliyyeleri olmakdan nâşî, vukūʿ bulan keyfiyyet-i muvahhişede iştirâk maʿnâları zihne mütebâdir ve kendü nefislerine ve hîş ü tebârlarına muʿâhaze ve kahr-ı Saltanat-ı seniyye derkâr olacağından müsteşʿir olmalarıyla, havf u vesveseleri resîde-i hayyiz-i gāyet ve bu mâddeden tebriye-i zimmet ve tebeʿât-ı sâbıkalarını ilgāya niyyet ile Devlet-i ʿaliyye'ye bir hıdmet etmek [V 116b] tasavvuru miyânelerinde [Ü4 257b] hufyeten karâr-gîr-i temşiyet olup, ʿale'l-gafle ümerây-ı Mısır'ı mahall-be-mahall hasr u muzâyaka ile āgāz-ı hengâme-i ceng ü cedel eylediler. Ümerâ ve hevâdârlarında kesret olmadığı zâhir ise dahi, birkaç sâʿat hareket-i mezbûha sûretinde tehaffuz-ı nefs dâʿiyyelerine düşüp, ʿâkıbetü'l-emr sebâtları vehn ü tezelzüle münkalib ve esve'-i hâl ile deşt ü sahrâya hârib ve hîn-i maʿrekede vâfir âdemleri küşte-i seyf-i bâtir ve haklarında intikām-ı İlâhî hâletleri zâhir oldu. Vukūʿ bulan keyfiyyeti fi'l-hâl İskenderiyye Muhâfızı Hurşîd Paşa'ya ifhâm ve vüsûk u iʿtimâd verdikden sonra, ʿacâleten Mısır'a kudûmunu iʿlâm eylediler. Paşa-yı mûmâ ileyhin Arnabud sergerdeleriyle ʿan-asl muhâberesi olup, ahadühümâ âhardan emîn ve miyânelerinde kirâren ve mirâren sebk-ı yemîn etdiğinden, der-ân-sâʿat Mısır'a teveccüh ü ʿazîmet ve lede'l-vusûl serân-ı leşker ve belki cümle asker istikbâline sürʿat ile Mısır'a idhâl ve zimâm-ı hall ü ʿakd-i umûr-ı memleketi yedine teslîm ile Devlet-i ʿaliyye'ye tebyîn-i serîre-i hâl eylediklerinden gayri, Paşa-yı mûmâ ileyhi tevliyet-i Mısır'a her vechile lâyık görüp, ol bâbda ʻarz u mahzar irsâl eylediler. Ümerânın bakıyyetü's-süyûfları kahren Mısır'ı terk ve Saʻîd tarafına intişârları ve Arnabudlar'ın tebri’e-i zimmet ile civân-merdâne izhâr etdikleri hıdmet, teshîlât-ı İlâhiyye kabîlinden olup, bast etdikleri aʻzâr, hüsn-i kabûle makrûn ve niyâzları şâyân-ı müsâʿade-i hümâyûn [V 117a] olup, Mısr-ı Kāhire Rütbe-i vâlâ-yı [Ü4 258a] Vezâret'le Paşa-yı mûmâ ileyhe tevcîh ve Vâlî-yi sâbık Vezîr Husrev Paşa hakkında dahi, o tarafdan istirhâm ve dâyiresine nizâm vermek içün Mısır Hazînesi'nden elli kîse iʻtâ olunup, Rodos'a doğru tesyîr ve ibkāy-ı Vezâret'iyle bir mansıb ihsân olunması niyâz u tahrîr olunmuş idi. Fi'l-hakīka Vezîr-i müşârun ileyh felâket-zede vü mağdûr ve şâyeste-i merhamet-i Şehriyâr-ı mekârim-nüşûr olmağla, ʻavâtıf-ı ʻaliyye-i Mülûkâne'den Vezâret'i ibkā ve Diyarbekir Eyâleti ile necm-i tîre-i bahtı pür-ziyâ kılındı. Müteveffâ ʻAli Paşa, Tunus memleketinde kâr-fermâ iken, iddiʻây-ı ʻakl u şuʿûr ile Tunus halkını bî-huzûr edüp, ʻâkıbet kelânterân-ı memleket istîsâlini kasd u niyyet ve bu dakīkaya vukūf ile cânib-i Mısır'a firâr u ʻazîmet edüp, tabʿında kâyin olan fesâd sebebi ile Ümm-i dünyâ'yı bu defʿa âverde-i dest-i tasarruf etmek lâzım gelse idi, irâde-i Devlet-i ʻaliyye'ye siper-keş-i mümânaʻat ve istiklâl-i re’y ile hod-be-hod icrây-ı hükûmet ve giderek bi't-tedrîc halʿ-i ribka-i itâʻat etmek ihtimâlât-ı ʻakliyyeden olduğuna nazaran, sahîfe-i cihândan tîşe-i kazâ ile bi't-tabʿ ismi mahkûk olmak, fevâyid-i devletden maʻdûd olduğu vâreste-i kayd-ı zunûn u şükûkdur.
Attribution
Citation:
"[V 115a] Bekāyây-ı vekāyiʿ-i în-sâl, Zikr-i maktûlî-yi ʿAli Paşa ve tevcîh-i Eyâlet-i Mısır be-Cezzâr Ahmed Paşa ve fevt-i û ve tevcîh-i eyâlet-i mezkûre be-Hûrşîd Paşa", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_891.html
Item Details
Title:
[V 115a] Bekāyây-ı vekāyiʿ-i în-sâl, Zikr-i maktûlî-yi ʿAli Paşa ve tevcîh-i Eyâlet-i Mısır be-Cezzâr Ahmed Paşa ve fevt-i û ve tevcîh-i eyâlet-i mezkûre be-Hûrşîd Paşa
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1218
Source:
Hüseyin Sarıkaya
Format:
text/plain
Language:
ota