Mükâleme-i Re’îsülküttâb Efendi be-Elçi-yi İngiliz

İşbu Cumâdelâhıre evâhırında [Ü4 156a – V 27a] İngiliz Elçisi'nin Baş-tercemânı, Re'îsülküttâb Efendi'ye gelüp: “Bu günkü gün elçi sizinle mülâkāt eyleyecekdir” demekle, ahşâm vakti elçi-yi mersûm Reʼîsülküttâb Efendi'nin konağına gelüp, rüsûm-ı ‘âdiyye icrâsı ‘akībinde Bağdâd'dan tahrîrâtı gelüp, beyne'l-ehâlî münâfese vü münakaşa vukūʿuyla nâr-ı fitne feverân ve vâfir kimse terk-i ser ü cân eylediğini beyân ve: “Kethudâ ‘Ali Paşa fitneyi teskîn ile memleketi teʼmîn ve Vezâret'e cümleden elyak olup, ehâlî-yi Bağdâd dahi tarafına müncezib ve muhâliflerine gālib olduğundan gayri, Kerbelâ mâddesi medâr-ı teharrük-i İraniyân ve 'adem-i muhâfaza behâneleriyle Devlet-i 'aliyye'ye ‘azv-i kusûr eyleyecekleri zâhir u 'ıyân ve bâ-husûs Vehhâbîler'in dahi Memâlik-i mahrûse'ye tekrâr şenn ü gāretleri agleb-i ihtimâl ve kutr-ı Bağdâd'ın bu esbâb ile Vâlî'den huluvvü nev-be-nev hudûs-i ihtilâle sebeb olacağı zâhir-i hâl olmağla, İngiliz Devleti, Devlet-i ‘aliyye ile müttefik bulundukları hasebiyle mesmûʿât u maʿlûmâtı ifadeye mecbûr ve Bağdâd ve mülhakātı bi'l-Vezâre ‘Ali Paşa'ya verilmek min-ehemmi'l-umûrdur” deyerek saded-i âhara sarf-ı nazar ve: “Hind münâsebeti ile bundan akdem İran halkıyla beynimizde ‘ahid mukarrer olup, Devlet-i 'aliyye, İranîler ile ittifâka rağbet ederler ise, o tarafda olan Konsolos'umuza mahsûs ittifâk mâddesini tahrîr ve nizâmına sâk-ı ihtimâm-ı teşmîr edeyim. İranîler hudûdlarından ve Devlet-i ‘aliyye askeri berü tarafdan bi'l-ittifâk hareket ile Vehhâbîler'i teʼdîb ü tedmîr mümkindir” dedikde, vüzerây-ı 'izâm hazerâtının mutasarrıf oldukları eyâlât ve elviyede mîrî ile dâd ü sitedleri ve cihet-i uhrâ ile ahz u iʿtâları olup, hîn-i intikāllerinde [Ü4 156b – V 27b] muhallefâtlarıyla düyûn-ı sâbiteleri ‘ale'l-ıtlâk istîfâ olunmak, usûl-i kavâʿid-i Devlet-i ebed-müddet'den olup, bâ-husûs Bağdâd Vâlîsi yirmi dört sene kadar üç eyâlete bi'l-istiklâl tasarruf ve mukātaʿât ve sâyir vâridât-ı devletden zimmetinde katʿî çok meblağ terâküm ü tekâsüf edüp, cemʿ eylediği emvâl bâlâda tahrîr olunan 'illet ile devlete intikāl etmişiken, ‘Ali Paşa muhallefât-ı mezkûreye dâ'ir ve cevâyiz ve muʿayyenât-ı sâ'ireye müteʿallık bir şey' yazmayup, bu sebeble muhâbereye zarûret ilcâ ve izhâr-ı sadâkat ve irâde-i devlete muvâfık hareket eyledikde, bi'l-Vezâre Bağdâd ve mülhakātı tarafına tevcîh olunacağı vaʿd ve Kāyim-makāmlık emr-i 'âlî-şânı tarafına gönderilmek dahi netîce-i metâlibine mukaddime ittihâz olunmuşidi. Kaldı ki, İraniyân ile Devlet-i ‘aliyye'nin musâlahası vaktinde Meşhed-i İmâm Hüseyin'e bu tarafdan sûr binâsı der-meyân olunundukda, 'Acemler sûr mâddesini ziyâretden memnûʿiyyetlerine ve her tarafdan bir bâb ihtirâʿıyla giderek resm-i ziyâret nâmıyla şey talebine haml edüp, nizâʿları mümtedd ve ısrâr u ʿinâdları müştedd olduğundan, burc u bârû binâsı ilgā ve matlûbları üzere fasl-ı daʿvâ olunup, İmâm ʿAli radıyallâhu ʿanh hazretlerinin Meşhed-i şerîf'leri gibi etrâfı müsevver ü metîn ve top ve sâyir esbâb-ı tehaffuz ile müstahkem ü rasîn kılınsa idi, mazarrat-ı ecânibden her hâlde emîn olacağı ve ʿayn-i insâf ile hakīkat-i emre nazar olunsa, kazâyı daʿvet ü taleb ile bu hasârete kendüleri sebeb olup, nefislerine levm etseler ensebdir. Lâkin bu hâl ile yine hükümrân-ı ehl-i İrân olan Baba Hân ve müdîrlerine taraf-ı Sadâret-penâhî'den mektûblar yazılup, hedâyâ ile bir âdem irsâli [Ü4 157a – V 28a] tasmîm ve İrânîler ile ittifâkda fâyide melhûz olmayup, zîrâ Aʿcâm'ın Vehhâbîler üzerine âhar tarîkı olmamağla, lâ-mahâle devlet hudûdu dâhilinden murûra muhtâc ve kavm-i mezkûrun o havâlîye ayak basmaları maslahat-ı devlete muvâfık olmadığı ve Vehhâbîler'in kesr-i ünf-i nahvetleri zımnında her tarafdan icrây-ı tedbîr ve kuvve-i kāhire-i Saltanat-ı seniyye'yi ifâde içün lisân-ı ʿArabî'ye kādir ve ilzâm u maʿkūlu ifhâma muktedir bir âdem gönderilmek menvî-yi zamîr olduğunu Efendi-yi mûmâ ileyh ifâde vü takrîr eyledikde, elçi-yi mersûm: “Benim murâdım dahi bu keyfiyyâtı ihtâr idi. Çünki bu tedbîrâta teşebbüs olunup, ʿAli Paşa'ya Bağdâd vaʿd olunmuş, hasale'l-matlûb” deyerek yerinden hareket ve geldiği semte ʿazîmet eyledi. Elçi-yi mersûmun iltizâm-ı mâ-yelzem sûretinde bu makūle güft-gûya tesaddîsi ʿAli Paşa tarafından Konsolos vesâtatıyla baʿzı şey' vaʿdine mahmûl olduğu, karâyin-i hâliyye ile maʿlûm-i ʿumûm-ı erbâb-ı fühûmdur.
Attribution
Citation:
"Mükâleme-i Re’îsülküttâb Efendi be-Elçi-yi İngiliz", Ottoman Text Corpus, Merve Tekgürler, https://mervetekgurler.github.io/ottoman_text_corpus_website/items/ave1794_759.html
Item Details
Title:
Mükâleme-i Re’îsülküttâb Efendi be-Elçi-yi İngiliz
Creator:
Ahmed Vâsıf Efendi
Date Created:
1217
Source:
Hüseyin Sarıkaya
Format:
text/plain
Language:
ota