İnsân, muhâletat-ı ebnây-ı zemândan bi'l-külliyye müstagnî değil ise dahi, muktezây-ı temeddün ile lâzım gelan muʿâşeret-i zarûriyyede hezr ve fuzûl-i kelâmdan ittikā ile mâlâyaʿnîden dâmen-keş-i istignâ olmak her hâlde kendüye enfaʿ u evlâdır. Fikr-i sahîh ile mutâlaʿa olunsa, agleb-i hâlde insâna maʿsiyet ve mazarrat-ı muhâletat, halk ile hâsıl ve zelk-ı lisân ve tuğyân-ı beyân, müʾâlefet ve istînâs-ı eşhâs-ı rezîleden mütevâsıl olur. Zîrâ dünyaya hırs u inhimâkı mûcib olan ahlâk-ı rediyye ve aʿmâl-ı habîseye hubb ü şegaf, nüfûs-ı [Ü3 209b] mâyile ve tıbâʿ-ı sârika muktezayâtındandır. Ez-cümle gıybet ve mesâvî-yi nâsdan teharruz emr-i ʿasîr olmağla, sükût-ı müşâreketi müstelzim inkâr u muʿâraza, buğz u nefreti müstevcib olur. İbrâhîm Edhem hazretlerine: “Niçün halk ile ihtilât etmezsiz?” demişler, “Benden dûn ile musâhabet etsem, cehliyle müte'ellim olurum. Mâ-fevkım ile muhâletat eylesem, bana izhâr-ı kibr ü nahvet eder. Akrânım ile âmîziş ü ülfet etsem, nâr-ı hasedi beni yakar. Felâ-cerem ʿuzleti ihtiyâr ile nefsimi varta-i lisândan tahlîs eyledim” demiş. Zocanis Hakîm'den samt ü sükûtunun sebebi su'âl olunmuş: “Miyân-ı nâsda cehl ü belâdet ve maʿkūlâtdan tegābı ile mahsûsâta meyl ü rükûn-ı tabîʿat olup, kelâm-ı hikmet ise fi'l-asl nefsini devâʿî-yi şehvâniyye ve ahlâk-ı zemîmeden redʿ u menʿa âlet olmağla, meʾlûf olduğumuz serâyir-i hikmetden o makūleler mütekeddir ve istimâʿ-ı kelâm-ı hakkdan mütezaccir olup, hevâlarına muvâfık olan sohbet dahi zemânımızda mesâvî-yi nâsı tekavvülden ve ʿavrât ve kusûr-ı beriyyeyi keşf ü izhârdan ʿibâret ve bu makūle sohbete tevaggul ise, kānûn-i hikmete münâfî ve dünyâ ve ʿukbâda mazarratı hayr-ı hâfî olup, metâʿ-ı hikmete harîdâr ve tehzîb-i ahlâka heveskâr yâr ü vefâdâr bulmadığımızdan, samt ü sükût[u] ihtiyâr eyledim” demiş.