[Ü3 161b] Mısr-ı Kāhire'den zûr-bâzû-yı celâdet-i kahremân-ı ʿâsr ile ihrâc olunan Fransızlar Reşîd'e resîde ve tüccâr sefînelerine irkâb ve yanlarına donanma gemilerinden mikdâr-ı vâfî ceng gemileri taʿyîn olunup, memleketlerine îsâl içün şirâʿ-ı ikāmetleri neverdîde kılınmışidi. Kapudan Paşa hazretleri ve İngiliz Sergerdesi maʿiyyetlerinde olan asâkiri, kemâl-i hâhiş ü şevk ile İskenderiyye tarafına sevk eyleyüp, İskenderiyye Kalʿası bedîdâr oldukda, iki sınıf cünûd-ı nusrat-encâm feth-i aʿlâm ve mütesâviyetü'l-akdâm meşy ü harekete nizâm ile İskenderiyye mahsûrlarını mübtelây-ı endûh u âlâm etdikden sonra, mukaddemâ İskenderiyye'yi ihâta [Ü3 86b] eden İngiliz sergerdeleriyle mülâkāt ve bi'l-ittifak emr-i muhâsaraya şurûʿ ile tanzîm-i talâyiʿ u sâkāt eylediler. Fransızlar İskenderiyye'yi kemâl-i mertebe tahsîn ve meterislere ve kalʿa ve palangalara vâfir kâfir teşhîn etmiş bulunduklarından, bu defʿa dahi kuvve-i istidrâciyye ile bir maslahat görmek ve yâhûd mevsim-i deryâ güzer ve me'mûl etdikleri imdâd vürûduyla işgāl-i ehl-i sefer eylemek mekāsıd-ı fâsidesiyle esbâb-ı müdâfaʿayı min-külli'l-vücûh hâzır u âmâde ve ebvâb-ı cengi her tarafdan küşâde etmişler idi. İskenderiyye'nin iki tarafından ehl-i İslâm ve İngiltere askeri ve cânib-i bahrdan kezâlik iki takım donanma ve müceddeden küşâde olununan Maryetis [Mareotis] Gadîri'ne idhâl olunan şalopeler, Fransızlar'ın berr ü bahr ve gadîrde olan asker ve şalopelerine mukārebe ile âgāz-ı muhârebe ve düşmen gemilerinin fazl-ı Hakk ile ekserîsini gark u hark ve muhterik olmayanlarını seby ü igtinâm hayyizine mülhak eylediler. Gadîr-i mezkûrun [Ü3 162a] iki tarafında vâkiʿ tabyalar ve lîmân ağzında vâkiʿ ʿAcemî Tabyası muhârebe-i ʿazîmeden sonra teshîr ve derûnunda olan mühimmât ve top ve sâyir âlât-ı harbiyye zabt olunup, ceng-cûyân-ı Freng'in ekserîsi tedmîr olundu. Bu maʿreke-i düşmen-sûz ʿakabinde ehl-i İslâm dilâverleri ve İngiltere askeri hatve hatve ilerüye hücûm u tevaggul ve on gün on gice cenge fâsıla vermeyüp, şedâyid-i kâr-zâra sabr u tehammül eylediklerini ve bu reftâr ile harben İskenderiyye feth olunup, derûnunda bulunanlar bi'l-külliyye ifnâ vü iʿdâm olunacaklarını Fransız sergerdeleri tahkīk ve vaktiyle şurût-ı tahliyeyi min-gayr-i taʿvîk tanzîm ü tensîk evleviyyetini miyânelerinde tasdîk eylediler. Binâ-berîn şehr-i [Ü4 87a] Rebîʿulâhır'ın on altıncı Çehârşenbih günü kubeyl-i gurûbda Sergerde-i kavm-i Françe olan Mino nâm Ceneral tarafından bir-iki Ofiçyâl vârid olup, mevâdd-ı tahliye mükâlemesiyçün üç gün mütârekeye taleb-kâr olduklarını işʿâr etmeleriyle, mechûlu'l-ʿâkıbe olan cengden ferâgat evlâ ve müddeti maʿlûm olmayan muhâsaradan istîmân-ı mahsûrîn ile keff-i yed, kâr-ı ʿukalâ olduğunu Kapudân-ı deryâ Vezîr-i kâr-âşinâ mutâlaʿa ile bi'l-ittifâk mütârekeye karâr verüp, inkızây-ı müddete intizâr üzere oldular. Üç günden sonra şurût-ı tahliyeye dâ'ir vârid olan mevâdd kağıdlarından kabûlü mümteniʿ olan mevâdd ihrâc ve bâkīsi ibkā ve bu tenkīha rızâ-dâde olmadıkları sûretde fazl-ı Mevlâ ile harben İskenderiyye zabt olunup, derûnunda bulunan kefere ifnâ olunacağı cevabı iʿtâ olundukda, o gürûh-ı mahzûl nâ-çâr müşârun ileyhin irâdesini kabûl ve on güne dek İskenderiyye'yi teslîm etmek üzere şurût-ı [Ü3 162b] tahliye tarafeynden imlâ ve mübâdele olunduğu haber-i hayr-eseri, işbu Cumâdelûlâ'nın onuncu günü meserret-bahş-ı vusûl olup, iltihâb-ı nâr-ı gayret ile pür-ıztırâb olan fırka-i nâciye-i Muvahhidîn hezâr ʿacz ü iftikār ile îfây-ı şükr-i hazret-i Hayru'n-nâsırîn edüp, leyl ü nehâr nusrat-ı dîn zımnında ifnây-ı hazâyin-i bî-şümâr ve terk-i râhat u karâr eden Şehriyâr-ı diyânet-disâr hazretlerinin devâm-ı eyyâm-ı ʿömrü şevket ve tezâyüd-i hengâm-ı ferr ü satvetleri daʿavâtını şemse-i takdîs-i semâ ve âvîze-i sakf-ı ʿâlem-i bâlâ eylediler. İskenderiyye'de mevcûd aʿdây-ı li'âmın aʿdâdı on iki bine karîb olup, iki bin kadar der-mânde ve hastalarının beş yüz kadarı [Ü4 87b] bî-ser ü pâ olmağla, hareket ü ʿazîmete mecâlleri olmayup, ifâkat vaktine dek bir mahalde îvâ ve baʿdehû memleketlerine iʿâdeleri recâ olunup, bu niyâzlarına dahi müsâʿade ve bir mahal tahsîs olunacağı ifade olundu. Şurût-ı tahliye bu mahalde mücmel ve tasdîk-nâmede mufassal olduğuna binâ'en, baʿde's-selbi ve's-sebt çigûnegî-i sûret-i mevâdd maʿlûm olmak üçün bu mahalle kayd u îrâd olundu. Evvelki mâdde: İmzây-ı senedden kırk sekiz sâʿat murûrunda -ki Eylül'ün ikinci günü vakt-i zuhra dekdir- gerek istihkâmâtı hâvî ordugâhlar ve Türk palangası ve Bûyîr [Vivier] taʿbîr olunur palanga top ve mühimmâtlarıyla düvel-i müttefika asâkirine teslîm oluna. Ve imzây-ı senedden on gün murûrunda ve yâhûd Fransa askeri sefâyine bineceği anda İskenderiyye Şehri ve kalʿa ve palangaları ve muzâfât-ı sâyiresi tahliye oluna. İkinci mâdde: Fransa cumhûruna müteʿallık olan eşyâdan bir şey götürülmek câyiz olmayup, Fransalu [Ü3 163a] ve yâhûd altı ay kadar Fransa cumhûru askerine medâr olarak hidmet etmiş Ofiçyâl ve sultatlarının ahmâl ve eskāl ve eşyaları götürüle. Ve askerîlik ve umûr-ı memleketde istihdâm ve me'mûriyyet münâsebetiyle Fransa askerine merbût olup, her kangı millet ve vilâyet ve mezhebden olursa, bulunan efrâd hakkında dahi bu nizâm mer'î kılına. Üçüncü mâdde: Fransalu'nun berrî ve bahrî askerleri ve bunlara imdâd etmiş asker ve sâyir mâddede taʿrîf olunan efrâdın bir takımı Ebâhûr İskelesi'nden sefâyine irkâb olunmak, sürʿat-i husûl-i maslahata vesîle olmak üzere tarafeynden dostâne mukāvele olunmayacak olursa, sefâyin-i [Ü4 88a] lâzime âmâde kılındığı akabinde cümlesi İskenderiyye Lîmân'ından irkâb u irsâl olunalar. Ve düvel-i müttefika imzây-ı senedden on gün murûrunda mersûmların sefâyine irkâbı mâddesini tanzîm içün ʿalâ-kadri'l-imkân saʿy ü ikdâm eyleyeler. Ve mersûmlar hakkında kavâʿid-i harbiyye üzere rusûm-ı muʿtâd-ı ikrâm icrâ olunmak ve esliha ve ahmâl ve eskāllerin götürmek ve esîr-i harb olmamak ve maʿiyyetlerinde dört yâhûd sekiz kıyye çapında on pâre topla her bir topa onar atım cebe-hâne verilmek ve iç denizde vâkiʿ Fransa limânlarından birine nakl u îsâl etdirile. Dördüncü mâdde: Fransalu'nun İskenderiyye Lîmân'ında mevcûd ceng gemileri ve ʿumûmen tüccâr sefîneleri bi-ecmaʿihâ el-yevm bulundukları hey'et üzere düvel-i müttefikaya teslîm oluna. Beşinci ve altıncı mâdde: Fransa askeri ve muʿînleri el-yevm İskenderiyye lîmânlarında bulunup, seyr-i deryâya iktidârı olan [Ü3 163b] Fransa yâhûd ecnebî sefînelerine ve Devlet-i ʿaliyye'nin yarar gemilerine vaʿde hulûlünde irkâb etdirilüp, istihdâm olunacak sefâyin ve neferâtın keyfiyyet ü kemmiyyeti ve işbu muʿâhedenin icrâsını tasʿîb edecek cemîʿ-i hâlât-ı muhtemiletü'z-zuhûrun defʿi husûslarını dostâne tanzîm içün tarafeynden me'mûrlar taʿyîn oluna. Ve el-yevm İskenderiyye'de mevcûd olan ve düvel-i müttefika tarafından verilecek sefâyinin milel-i muhtelifeden ʿibâret tâyifeleri beyninde vesîle-i münâzaʿa olmamak içün bir hatt-ı mahsûs çekilüp, karâr-gâhları muʿayyen kılınmak husûsları İngiltere Emîrâli ve Fransa Enşef taraflarından taʿyîn olunan ofiçyâller maʿrifetiyle tanzîm oluna. Yedinci mâdde: [Ü4 88b] İskenderiyye Şehri'nde ve yâhûd Lîmân'ında mevcûd sefâyin derûnunda der-mahzen bulunan emvâl-i ticâret şimdilik düvel-i müttefika tarafından zabt olunup, sonra emvâl-i merkūme beyne'd-düvel cârî olan kavâʿid-i merʿiyye ve ʿinde'n-nâs muʿteber tutula gelan hukūk-ı mukarrereye tatbîkan tanzîm oluna. Ve tâyife-i tüccâr Fransa askeri maʿiyyetine ve rencîde etdirilmeyerek memleketde kalmak şıklarından birine karâr vermek üzere murahhas ve me'zûn olalar. Sekizinci mâdde: Fransa askeri ve maʿiyyetine refâkat edenlerin taʿyînât-ı yevmiyyeleri mesârıfı Fransa'ya vusûlleri gününe kadar esnây-ı râhda İngilüzlü'nün kavâʿid-i bahriyyeleri üzere düvel-i müttefika tarafından idâre ve ru'yet oluna. Dokuzuncu mâdde: Françe cumhûru müttefiki olan devletlerin konsolosları ve maslahat-güzârları ʿazîmet ve ikāmete meʾzûn olup, mâ-dâme [Ü3 164a] tavr u hareketleri usûl-i edebe muvâfık ve ʿinde'l-ʿumûm merʿî kavâʿide mutâbık ola. Emvâl ve eşyâ ve evrakları taʿarruzdan emîn ola. Onuncu mâdde: Hasta-hâne olmak üzere İskenderiyye'den ʿazîmet edecek sefâyin, esnây-ı râhda hasta olacak kimesnelere dahi el verecek sefâyin ola. Ve sirâyetden ihtirâzen yek-dîgerle âmîzişleri münâsib olmayan hastaların yeri tahsîs olunmak içün tarafeyn ordusu etıbbâsı bi'l-müzâkere nizâm vereler. On birinci mâdde: Erbâb-ı taʿlîm-hâne olanlar Fransa'dan alup getürdikleri ʿulûm u fünûna müteʿallık olanı götürmek câyiz olup, lâkin ʿibâre-i ʿArabiyye'de hatt-ı dest olan resâʾil ve esnâm ve sâyir Françe cumhûriyçün cemʿ olunmuş eşyây-ı nâdire ʿumûma dâhil emvâlden maʿdûd olmağla, düvel-i [Ü4 89a] müttefika sergerdelerine teslîm oluna. On ikinci mâdde: Fransa askeri ve bunlara imdâd eden asker ve sâyir maʿiyyetlerinde refâkat edecek sefâyin yanında li-ecli'l-muhâfaza düvel-i müttefikanın ceng sefîneleri terfîk oluna. Ve sefâyin-i merkūmenin hılâl-i tarîkde bir vechile rencîde etdirilmemesi husûsunda devleteyn-i müşârun ileyhimâ resmen müteʿahhid ola. Ve rûzgârın şiddeti ve sâyir sebebe mebnî ayrılacak sefâyin hakkında düvel-i müttefika sergerdeleri mütekeffil ola. Ve Fransa askerini nakl edecek sefâyin mâ-dâme hâcet-i zarûriyye mess etmeye. Fransa sevâhilinden gayri sâhilde tevakkuf etmeye. Kaldıki bi'l-mukābele sefâyin-i merkūmenin Fransa'ya müddet-i meks ü tevakkuflarında ve lede'l-ʿavd esnây-ı râhda rencîde etdirilmamek üzere düvel-i Nasârâ beyninde muʿtâd olduğu gibi kâffe-i levâzımları o tarafdan vermek husûsuna [Ü3 164b] Fransa Enşef Cenerali müteʿahhid ola. On üçüncü mâdde: Kalʿa ve ordu-gâhların Fransalu teslîmi anda Mısır'da mevcûd tarafeyn üserâsı redd oluna. On dördüncü mâdde: Kalʿa ve palangalar ve mahzenler düvel-i müttefikaya teslîm olundukça, Fransalu'nun terk edecekleri top ve mühimmât ve zehâyir ve resmler ve eşyây-ı sâyirenin kabz u teslîmi içün me'mûrlar taʿyîn olunup, buna dâiyir iktizâ eden defâtir, tarafeyn me'mûrları tarafından tertîb ve imzâ oluna. Ancak İskenderiyye Şehri ve Kalʿası'nın bi'l- cümle resmleri ve memleketinin harîtaları İngiltere me'mûrlarına teslîm oluna. Ve tabyalar ve sahrîcler ve sâyir beylik binâlar el-yevm bundukları hey'et üzere kezâlik teslîm olunalar. On beşinci mâdde: İşbu muʿâhedeyi cumhûra ihbâr içün me'mûr [Ü4 89b] olacak Fransa ofiçyâllerini zikr olunan palanga ve ordu-gâhlarını teslîm ʿakabinde Tulon'a nakl içün bir kıtʿa Fransa sefînesi gönderilecek olmağla, iktizâ eden pasaporta kağıdı verile. Ancak Fransa sefînesi olursa, top ile mücehhez olmaya. On altıncı mâdde: İngilterelü'nün donanma ofiçyâllerinden başka ve kara askeri ofiçyâllerinden başka iki nefer rütbe sâhibi ofiçyâller ve asâkir-i İslâmiyye'den dahi iki nefer sâhib-i rütbe, emânet tarîkıyla Fransa Enşef Cenerali'ne verile. Ve Ceneral-i mesfûr dahi rütbelü dört nefer Ofiçyâl, İngiltere Enşef Cenerali'ne teslîm eyleye. Ve tarafeyn emânetleri, askerin sefâyine irkâb olunacağı anda verile. On yedinci mâdde: İşbu muʿâhedenin icrâsında bir nevʿ müşkil zuhûr eyler ise, [Ü3 165a] tarafeyn meʾmûrları dostâne tesviye eyleyeler.