Tabâyiʿ ve emzice-i mümkinâtın tegāyür ü tezâdı sebebi ile ʿale'd-devâm ʿâlemde ihtilâf u fiten hudûsü ve baʿzan râhat u âsâyiş zuhûru emr-i hükmî olup, kurûn u aʿsârdan birine mevkūf olmadığı bedâhet-i ʿakl ile sâbitdir. Yaʿnî ahvâl-i milel nesak-ı vâhid üzere karâr bulmak ve umûr-ı düvel ʿavârızât-ı mülkiyyeden vâreste olmak, hılâf-ı mecrây-ı tabîʿat-ı zemâne olup, be-în-cümle mir'ât-ı kâyinâtda nakş-pezîr-i kalem-i takdîr olan suver-i muhtelifenin baʿzan şekl-i ikrâhda [Ü1 213b] mer'î olması mûcib-i hayr-ı kesîr ve müstelzim-i nefʿ-i gazîr olduğu nass-ı İlâhî ile sâbitdir. Mebde'-i ʿâlemden ve evâyil-i Saltanat-ı ʿaliyye'den ilâ-yevminâ hâzâ müşâhede olunan fiten ü şûriş ve mâ-beyne'd-düvel vukūʿ bulan dâd ü dihiş mesbût-ı mecelletü'l-hâtır-ı erbâb-ı yakîn ü dânişdir. Beş yüz ve altı yüz târîhlerinde zuhûr eden ihtilâf u şikāk hasebiyle Devlet-i İslâmiyye'ye fetret ü ihtilâl târî olup, dâʾimâ kemîn-gâh-ı fursatda rasad-bîn olan Françelü'ye Cenevizlü muʿîn olup, sevâhil-i Şâmât'ı bi-esrihâ zabt ve envâʿ-ı fesâd icrâsıyla o memleket-i vesîʿu'l-ercâyı berhem-zede-i teşvîş ü habt eylemişler idi. Haleb ve Şâm ve Meyyâfârikīn ve Bîretü'l-Furât ve ʿAyntâb ve o havâlî taht-ı tasarrufunda olan Melik Nûreddîn ve Ekrâd-ı Eyyûbiyye'den Melik Salâhaddîn Yûsuf ne mertebe mihen ü meşâkka dûçâr ve memâlik-i mezbûreyi eyâdî-yi aʿdâdan intizâʿ u istirdâd edinceye dek ne derecelerde mehâlik ü mezâyıka giriftâr oldukları dekāyık-şinâsân-ı rüzgâra bedîdârdır. Altı yüz on bir târîhinde fermân-fermây-ı [Ü3 1b] hitta-i ʿArab olan Melik ʿAdil gününde Françelü, İskenderiyye'yi ahz ve Dimyât'ı muhâsara edüp, Melik ʿAdil, Şâm'dan hareket ve niyyet-i iʿânet ile Mısır'a ʿazîmet esnâsında meblağ-ı ʿömrünü itmâm ve makʿad-ı sıdka hırâm edüp, oğlu Melik Muʿazzam ʿÎsâ câ-nişîn-i peder oldukda, mebde'-i saltanat ve ʿunfuvân-ı eyyâm-ı civânî vü sabâvet takrîbi ile istihlâs-ı Dimyât'a kudret-yâb olamayup, ol hısn-ı hasîn dâhil-i tasarruf-ı müşrikîn olmuşidi. Bir müddetden sonra Mısır'ı istîlâ fikriyle Dimyât'dan hareket ve Kāhire ile Dimyât beyninde vâkiʿ mahrûse-i Mansûre'yi zabt içün [Ü1 214a] ifrâğ-ı cehd ü tâkat edüp, muzâyaka-i mahsûrîn "Beleğati'l-kulûbu'l-hanâcir" hayyizine resîde olduğundan, katʿî çok teklîf-i ʿanîf kabûlüne iztırâr-ı hâl îcâb etmişidi. Aʿdâ fâyide-i zâyide sevdâsıyla sulha rıza-dâde olmayup, mâlik olduğu kuvveti sarf ile hasr u tazyîkı müştedd ve dest-i tamaʿı mümtedd edüp, bilâhare bir rûz-i fîrûzda asker-i nusrat-eserden bir cemâʿat buhayre-i mahalleden muhayyem-i Frenk olan cânibe geçüp, bî-mülâhaza-i hüsn-i ʿâkıbet-i kâr Nîl'den bir mikdâr mahall küşâdına ibtidâr eylediler. Nîl-i mübârek ruhsat-ı hareket ü cereyân bulacak ziyâde tuğyânı zemânı olmağın, sedd-i mümkin olmayacak derece cârî olup, etrâfa intişâr ve berârî vü sahârîyi rûz-i hevlnâk-ı tûfândan nümûdâr edüp, Mansûre'yi mahsûr eden küffâra tekrâr Dimyât tarafına güzâr ihtimâli münsedd olmağla, nâ-çâr melâʿîn-i hâsirîn karʿ-ı bâb-ı niyâza âgāz edüp, Dimyât'ı meccânen teslîmden sonra, ancak cânlarına hatt-ı emân olarak rû-be-râh-ı vâdî-yi husrân oldular. Endelüs, Tavâyif-i Mülûk yedine girdikde, Celâlika tâyifesi -ki el-yevm İspanya ile şöhret-gîrdir- [Ü3 2a] İfrikıyye Meliği Melik Yaʿkūb'u ʿArabiyyü'l-ʿibâre bir mektûb-ı garîbü'l-uslûb ile cenge daʿvet ve ol dahi kemâl-i gayret ü hamiyyetden fi'l-hâl icâbet ile Cezîretü'l-hadrâ'dan geçüp, vakt-i tekābül-i ferîkayn-i aʿdâda küllî galebe peydâ ve ehl-i İslâm'a şikestegî vü inkisâr tetarruk etmişiken, sebât-ı kadem-i Melik Yaʿkūb ile İslâm'a kuvvet ʿârız olup, tekrâr hücûm ve düşmeni târ ü mâr ve o cengde ʿaded-i katlâ yüz bini tecâvüz eylediği vâsıl-ı serhadd-i iştihârdır. Mülûk-i Çerâkise'den Melik Kalavun ve Melik Nâsır ve Baybars vakitlerinde fitne-i [Ü1 214b] Cengizî gāyete yetişüp, tegallüben teʿayyün eden devletleri istikrâr u temekkün peydâ etmekle, birkaç defʿa Şâm ve etrâf-ı Mısır'a Moğol askerini sevk ve ehl-i İslâm'ın baʿzısını ifnâ ve baʿzısını giriftâr-ı kemend ü tavk eyledikleri hînde, aktâr-ı Şâmiyye'den ihrâclarında mülûk-ı ʿArabistan'a târî olan şedâyid ü metâʿib maʿlûm-i erbâb-ı me'âsir ü menâkıbdır.