Lağımcı neferâtının öteden berü usûl-i hendese üzere yer yarmak ve lağım [Ü2 124b] bağlamak ve sâyir sanâyi'-i miʿmâriyyede tefennün etmek ve ecnebî ve sanʿatından bî-haber kimselere dirlik ʿarzı vermemek şurût-ı nizâmlarından iken, tamaʿa tebaʿiyyet ve baʿzan recâ vü şefâʿatle mahlûlâtı nâ-ehle tevcîh etdirmeleriyle, [Ü1 116b] el-yevm Lağımcı neferâtı tertîb-i kadîmlerini tecavüz ve hîn-i hâcetde icrây-ı sanʿat eder içlerinde âdem bulunmayup, bu esbâb ile şurût-ı nizâmiyyeleri halel-pezîr ve sâyir ocağlara verilan nizâm gibi bu Ocağ'a dahi hüsn-i nizâm verilmek matlûb-ı Şehinşâh-ı kişver-gîr olmağla, binâ'en-ʿalâ-zâlik bu defʿa Ocak-ı mezkûra verilan şurût-ı cedîdenin icrâsiyçün Humbaracı Ocağı'na taʿyîn olunan Nâzır, Lağımcı Ocağı'na dahi nezâret etmek üzere meʾmûr olup, Lağımcı neferâtının Defterhâne-i ʿâmire'den kayıdları ihrâc ve defteri Nâzır-ı mûmâ ileyhe teslîm olunup, Lağımcı neferâtı her kaç kayd ise işbu bu bin iki yüz yedi senesi rûz-i Hızırı'na dek müddet-i muayyene tahsîs birle, rûz-i Hızır'da yoklama olacağı şimdiden ihbâr olunup, müddet-i mezkûre tekmîlinde Nâzır ve ağaları maʿrifetleriyle ferden ferdâ Âsitâne'de yoklanup, nâ-mevcûdların nân-pâreleri terk-i hıdmetinden refʿ ü zabt oluna. Ve mevcûdlar imtihân olunup, mehâretleri teʿayyün edenlere dirlikleri ibkā ve istiʿdâdları olmayanların nân-pâreleri refʿ olunmak lâzım iken, fîmâ-baʿd taʿlîm ve teʿallüm ile kesb-i sınâʿat eyleyecekleri tasavvuruyla nân-pârelerinin refʿi tecvîz olunmayup, ancak bundan sonra Lağımcı neferâtı zâbitleriyle dâyimâ kışlalarında mukīm olup, vilâyetlerine gitmamek ve âhar kisb ü kâra meşgül olmamak ve ʿale'd-devâm taʿlîm ve teʿallüm etmek kānûn kılınmağla, mehâretleri olmayanlar bila-infisâl Âsitâne'de ikāmetle [Ü2 125a] kesb-i hünere iştigāl ederler ise, nân-pâreleri nihâyet iki seneye dek istihkâmen ibkā kılına. Ve bu müddet tekmîlinde tekrâr ʿumûmen yoklanup, lede'l-imtihân tahsîl-i fenn edemeyenlerin nân-pâreleri refʿ oluna. Ve yoklamadan ism ü şöhretleri ve vilâyet ve mahall-i tevellüd ile vâlideleri tasrîh olunarak defter oluna. Ve defteri Nâzır ve Ağa müştereken temhîr ve mahalline kayd ü tahrîr ile yedlerine istihkâmen ʿale'l-infirâd [Ü1 117a] berâtlar verile. Ve neferât-ı mezkûre dâyimâ İstanbul'da mevcûd bulunup, taʿlîm ve teʿallüm ile fenlerini tahsîl, esâs-ı nizâmdan olmağla, Humbaracı neferâtiyçün inşâ olunacak kışla civârında bunlara dahi yüz yirmi beş nefere vâfî başka başka iki bâb kışla yapılup, iki sınıfa taksîm ile bir sınıfı lağım bağlamak san'atını meşk eylemek ve dîgeri köprü ve tabya ve kal'a yapmak ve meteris almak misillü sanâyiʿ-i miʿmâriyyeyi ve fenn-i hendeseyi tahsîl eylemek üzere zikr olunan kışlalar bu iki sınıfa mahsûs kılına. Ve bu iki sınıfın her ne kadar kışlaları infirâd üzere tahsîs olunmuş ise dahi, taʿlîm ve teʿallüm eyleyecekleri sanʿatda tegāyür olmayup, cihet-i vahdet müteʿayyin ve cümlesi kadîmden bir Ocak iʿtibâr olunup, kadîmi üzere içlerinden ve yâhûd fenn-i mezkûrda mütefennin hâricden müstakīm ve zabt u rabta kādir biri evvel emirde Lağımcı-başı olmak üzere intihâb ü nasb oluna. Ve hâlleri mechûl olup, şimdiye dek Lağımcı-başı bulunanlar, fîmâ-baʿd Lağımcı-başı olmayup, bir vechile Ocağ'a takrîb olunmayalar. Ve üzerlerinde zeʿâmet ve tîmâr var ise kayıdları açılup, sancağında sâkin olmak şartıyla Eşkinci olalar. Ve vakten mine'l-evkāt lağımcı-başılardan câyize ve hediyye alınmayup, şurûta mugāyir hareketi zuhûr etmedikçe Ağalık'dan ʿazl olunmayup, [Ü2 125b] Ağalık'da müstemirr olalar. Ve hılâf-ı şurût harekete cesâret ederler ise, Nâzır tarafından tahkīk u inhâ olundukda, ʿazilleri ile iktifâ olunmayup, ʿibreten li's-sâyir cezaları tertîb oluna. Ve bu töhmet ile maʿzûl ü mahzûl olan Lağımcı-başı yerine, fenninde mâhir ve hüneri cümle ʿindinde zâhir, iʿmâl-i neferâta kādir içlerinden ve yâhûd hâricden biri Nâzır maʿrifetiyle bi't-teharrî Lağımcı-başı nasb oluna. Ve kezâlik nüfûz ashâbından ve zabt u rabt erbâbından biri Ocak [Ü1 117b] Kethudâsı ve biri Çavuş ve biri Alemdar nasb oluna. Ve bu üç kimse içlerinden olup, istihkākı olmayanlar Zâbit nasb olunmaya. Ve Humbaracı Ocağı'na Kâtib nasb olunan, Lağımcı Ocağı'na dahi Kâtib nasb olunup, bu Kitâbet içün başka meʿâş verilmeye. Ve tîmârludan başka otuz akça yevmiyye ile müceddeden rağbet eden müstaʿidlerden Nâzır ve Ağa maʿrifetleriyle elli nefer Mülâzım tahrîr olunup, yedlerine verilecek senedâta eşkâl ve rüsûm ve esmâ ve şöhretleri ve vâlid ve mahall-i tevellüdleri ve hıdmetlerinin sûret ve keyfiyyeti derc ü tahrîr oluna. Ve bu mülâzımlar sınıfının kangısına rağbet ederler ise idhâl ve taʿlîm ve teʿallüme iştigāl ede. Ve tîmârlu Lağımciyân'dan bilâ-veled fevt olanların ve ber-mûceb-i şurût kışlalarında dâyimâ ikāmet etmeyüp, terk-i hidmet edenlerin ve iki seneye dek tahsîl-i fenn edemeyanlerin nân-pâreleri mahlûl ve refʿlerinden âharlara verilmeyüp, tîmârlular iki yüz kayda tenzîl olundukda, mahlûl olan Lağımcı tîmârının hâsılı bilinüp, mezkûr iki yüz tîmârludan kadîm tîmârı bî-hâsıl olanlar tâlib olursa, lede'l-imtihân istihkākı nümâyân olursa, mahlûl-i mezkûr ol kadîm [Ü2 126a] tîmârluya tevcîh oluna. Ve anın bî-hâsıl olan nân-pâresi zikr olunan elli nefer Mülâzım'dan bi'l-imtihân istiʿdâd ü liyâkati zâhir Mülâzım'a verilüp, o Mülâzım'ın yerine müceddeden rağbet edenlerden idhâl ile yevmiyyesi ana verile. Ve mahlûlleri vukūʿunda Humbaracı Kānûn-nâmesi'nde müzeyyel olan şurût üzere evlâda verilmek câyiz ola. Ve tevcîhâtları kadîmi üzere Ağa ʿarzına merbût olup, bi'l-iştirâk Nâzır ile ʿarz eyleyeler. Ve ʿarz akçası ve sâyir sûretle akça almayalar. Ve nâzırlar teharrî edüp, recâ vü şefâʿat ve ilticâ ve ʿubûdiyyetle ecnebî ve nâ-ehle ʿarz verilmemesine [Ü1 118a] dikkat eyleyeler. Ve defterdârların Lağımcı Ocağı'na nezâretleri kadîm olduğuna binâʾen, yine Defterdar olanların telhîsi olmadıkça, sâde ʿarz ile tevcîhleri buyurulmaya. Ve el-yevm Defter-hâne-i ʿâmire'de mukayyed olan Lağımcı tîmârı işbu bin iki yüz yedi senesi Muharrem'inden iʿtibâr ile fîmâ-baʿd birisi kasr-ı yed geçmamek ve bir takrîb lağımcılığı refʿ olmamak üzere mahalline kayd olunmağla, Lağımcı zeʿâmet ve tîmârları bundan böyle katʿâ kasr-ı yed olmaya. Ve tîmârlu lağımcılardan sefere eşmeğe tâlib olanlar, zümrelerinden ihrâc ile yerlerine Eşkinci tîmâr sâhibi Lağımcı zümresine idhâl olunmak memnûʿ olup, vechen mine'l-vücûh müsâʿade olunmaya. Ve Lağımcı-başı nasb olunacak Ağa'ya senevî hâsılâtı beş bin guruş bir zeʿâmet tahsîs oluna. Kadîmden ʿuhdesinde olan nân-pâresi bilinüp, ana göre nâ-mevcûd ve mahlûllerden birikdirilüp, o mikdâra bâliğ oluncaya dek mîrîden ağalara senevî o mikdâr meʿâş verilüp, senevî bin iki yüz elli guruş dahi bedel-i taʿyînât verile. Ve Kethudâ ve Çavuş [Ü2 126b] ve ʿAlemdâr'ın tîmârları bî-hâsıl ise, ʿalâ merâtibihim ilhâk olunarak hâsılât-ı tîmârları kifâyet derecesine iblâğ oluna. Ve yevmiyyelü mülâzımlara bâʿis-i şevk olmak içün yevmiyye yüzer dirhemden ikişer etmek ile beşer pâre katık-behâ mîrîden taʿyîn olunup, beher mâh mevâcibleriyle Ağa'nın bedel-i taʿyînâtı ve bunların katık-behâları Nâzır tarafından inhâ olunup, Nâzır'a iʿtâ ve Nâzır dahi Kışla'da sergi edüp, bedel-i taʿyînâtı Ağa'ya verdikden sonra, ʿulûfeli neferâtın mevâcibleriyle katık-behâlarını deftere tatbîk ile yedlerine teslîm eyleye. Ve: "Sipâriş ü havâle” deyerek bir neferin ʿulûfesini âhar nefere vermeye. Ve mevâcib vaktinde ʿözr-i şerʿîyle bulunmayanların mevâciblerini [Ü1 118b] Nâzır emâneten hıfz eyleyüp, bulunmadıkları fi'l-vâkiʿ hastalık ve yâhûd âhar bir ʿözr-i şerʿîye mebnî ise, hidmetlerinde tekâsülleri olmadığı Nâzır 'indinde tehakkuk eyler ise, sâhiblerine teslîm oluna. Ve hıdmetlerinde devâmları olmayup, vaktinde ʿulûfe almak içün bulunanları Nâzır teftîş ü tahkīk edüp, o makūlelerin yevmiyyeleri refʿ ve şurût mûcebince müceddeden rağbeti olanlardan Mülâzım tahrîr oluna. Ve taʿlîm ve teʿallümde tekâsül eyleyenleri Lağımcı-başı tahkīk ve Nâzır'a haber vermezse, Lağımcı-başı te'dîb oluna. Ve sefer ü hazarda neferât-ı merkūmeden firâr ederi olursa, bulundukları mahalde ahz ü teʼdîblerinde ihmâl olunmaya. Ve mukaddem Mülâzım yazılup, sonra rızâsıyla keff-i yed ve hıdmetini [Ü2 127a] terk ederi olursa, yevmiyyesinin hîn-i tevcîhinden hisâb ile aldığı ʿulûfe redd ve Hazîne-i ʿâmire'ye teslîm oluna. Gerek tîmârlu ve gerek yevmiyyelüden baʿde'l-yevm taʿlîm ve teʿallümde devâm üzere olmayup, bilâ-ʿözr mütemâdî bir mâh hidmetini terk edenlerin tîmâr ve yevmiyyeleri refʿ ve mûceb-i şurût üzere terk-i hidmetinden nân-pâreleri âharlara tanzîm oluna. Ve ibkā recâsında olanların ibkāsına müsâʿade olunmaya. Ve vakt-i sefer tîmârlu ve yevmiyyelü neferât ağaları bayrağıyla mevcûd bulunup, âhar mahalle meʾmûriyyetleri iktizâ etmek ihtimâliyle irâde buyurulduğu mikdârı Âsitâne'de kışlalarında kalmak câyiz ola. Ve bunlar Âsitâne'de oldukça, tahsîl-i fenn etmeğe saʿy eyleyeler. Ve beher mâh mevâcib iʿtâsında ʿulûfeli mülâzımlar yoklandığı misillü tîmârlular dahi Ağa ve Nâzır maʿrifetiyle her ayda bir kerre yoklanup, Ağa ve sâyir zâbitân etbâʿına Lağımcı dirliği verilmamek ve zâbitân o makūleleri istihdâm etmamek ve zâbitân etbâʿında Lağımcı dirliği bulunur ise refʿ olunmak ve tîmârlu öteden berü süvârî olmağla, [Ü1 119a] ʿulûfelü mülâzımlar piyâde olmak husûslarına Nâzır ve Ağa ve sâyir zâbitân dikkat eyleyeler. Ve baʿzı mahallere lede'l-lüzûm Lağımcı ve Mühendis irsâli tasmîm olundukda, içlerinden irâde buyurulduğu kadarı emr-i ʿâlî ile meʾmûr kılınup irsâl oluna. Ve ber-nizâm-ı sâbık kayıdlarına şerh verilmek içün Nâzır ve Ağa bi'l-iştirâk memhûr defterini takdîm ile mahalline kayd etdireler. Ve el-yevm Tersâne'de olan Mühendis-hâne gibi Humbaracı ve Lağımcı kışlalarının civârında bir Mühendis-hâne inşâ olunup, sanʿat-ı mezkûreye muktezî âlât ü edevât, maʿrifet-i Nâzır ile mîrîden tanzîm ve o Mühendis-hâne'ye bir Hâce ve dört Halîfe berây-ı taʿlîm tahsîs olunup, mîrîden Hâce'ye senevî iki bin ve Baş-halîfe'ye bin beş yüz ve Sânî'ye bin iki yüz elli ve Sâlis'e bin ve Râbiʿa yedi yüz elli guruş meʿâş [Ü2 127b] taʿyîn oluna. Ve Lağımcı tîmâr ve zeʿâmetlerinden nâ- mevcûd ve terk-i hidmet ve mahlûlden bu meʿâşlara muʿâdil bunlara başka başka zeʿâmet ve yâhûd tîmâr birikdirilüp, tertîb-i mezkûr üzere tanzîm olundukda, ol vakit meʿâşları refʿ oluna. Ve bunlardan biri fevt oldukda, tarîk iʿtibâr olunmayup, hâricden ve dâhilden hüner ü kemâli lede'l-imtihân zâhir olanlara tevcîh oluna. Ve işbu Hâce ve halîfeler fünûn-i mezkûrenin ʿilm ü ʿameliyyesine vâkıf olmak meşrût olmağla, ʿameliyyesine vukūfu olmayanlar, ʿameliyyesini tahsîl etmedikçe Hâce ve Halîfe olmayalar. İktizâ eder ise, âhar mahallerden bu fende mâhir üstâd Humbaracı ve lağım bağlayıcı mühendisler celbiyle ʿameliyyesini anlardan tahsîl edeler. Ve işbu Hâce ve halîfeler humbara atmak ve ana dâir sanâyiʿ-i âteş-bâzî ve evzâʿ-ı muhârebeyi Humbaracı neferâtına ve lağım bağlamak ve buna dâir ʿilmen ve ʿamelen lâzım gelan sanâyiʿi ve fenn-i hendese [Ü1 119b] üzere meteris hafri ve ʿale'l-ıtlâk tabya inşâsı ve ordu mahalli tahsîsi ve top ve humbara kundağı ve tekerleği yapmak sanʿatlarını Lağımcı neferâtına meşk ü taʿlîm eyleyeler. Ve dört Halîfe kifâyet etmeyüp, işbu tertîbe şurûʿdan sonra halîfelerin ziyâde olması iktizâ eyler ise, birkaç defʿa Halîfe taʿyîni ile her birisinin iktizâsına göre senevî mîrîden meʿâşları tanzîm oluna. Ve meʿâşlarına muʿâdil tîmâr ve zeʿâmet verildikde, meʿâşları refʿ oluna. Ve el-yevm Tersâne'de taʿlîm ve teʿallüm üzere olan mühendisler, işbu Mühendis-hâne'ye nakl olunup, ber-vech-i muharrer fenn-i mezkûrda kesb-i mehâret edenler lede'l-imtihân Halîfeliğ'e tahsîs olunup, müstaʿidd olanları yevmiyye [Ü2 128a] ile tahrîr olunacak mülâzimîne idhâl ile yevmiyyelü Mülâzım'a mahlûl tîmâr verildikde, anlar Bâş-mülâzım iʿtibâr olunmak üzere yedlerine mülâzemet emri verile. Ve lağım bağlayıcı ve mühendislere iktizâ eden âlât ü edevât-ı hendesiyye ve miʿmâriyye ve boya ve kağıd ve kitâb ve levâzım-ı sâyire ve ʿamele, Nâzır maʿrifetiyle mîrîden görüle. Ve kışlalarında îkād eyleyecekleri kandîl ve şemʿ-behâ ve cârûb ve hatab ve kömür ve sâyir levâzım içün iʿâneten senevî iki bin guruş mîrîden tahsîs ve kışlaları inşâsında tanzîm olunacak odalara tertîb ü taksîm oluna. Ve işbu Lağımcı ve mühendislerden sefer ü hazarda mecrûh ve ʿamel-mânde olanların Humbaracı şurûtuna tatbîk ile tekāʿüd olmaları câyiz ola. Ancak ber-vech-i meşrûh tekāʿüdlük ihtiyâr edenler tîmârludan ise münâsibi vechile âhar mahalden cihet-i meʿâş ve yevmiyyelüden ise âhar mukātaʿâtdan, hazarda yevmiyyeleri mikdârı vazîfe tevcîh oluna. Sefer ü hazarda tekāʿüdlükleri lâzım gelanler huzûr-ı Âsafî'de isbât-ı vücûd birle lede'l-muʿâyene [Ü1 120a] bi'l-külliyye ʿamel-mânde oldukları zâhir olmadıkça tekāʿüdlüğü iʿtibâr olunmaya. İttifâk-ı ârâ ile karâr bulan işbu nizâm-ı müstahsen ilâ-mâ-şâ'allah düstûru'l-ʿamel tutulmak üzere iktizâ eden mahallere kayd ile fîmâ-baʿd vükelây-ı Devlet-i ʿaliyye taraflarından şerâyit-i lâzimesine kemâl-i riʿâyet ve devâm ü istikrârına saʿy ü dikkat olunup, hılâfı üzere hareket olunmaya.