Hâlâ Fas hâkimi olan Mevlây Muhammed bin İsmâʿîlü'l-Hüseynî Cenâbînin bu defʿa rikâb-ı kâmyâb-ı hüsrevâneye takdîm eylediği maʿrûzâtında bi-kazâi'l-lâhi teʿâlâ Malta cezîresinde refte refte giriftâr-ı kayd-ı isâr olan müslimînin ibtigâen li-merzâti'l-lâhi teʿâlâ tahlîsleri aksâ-yi merâmı olup Malta'ya tarafından mahsûs âdem irsâl ve mevcûd olan altı yüz oniki nefer ehl-i islâmı iki yüz yetmiş bin üç yüz elli sekiz riyâle katʿ edüp derhâl meblağ-ı mezkûru îsâl eyledikde Malta keferesi bu muʿâmeleyi fesh ile sözlerinden nükül ve zikr olunan mebâliği redd ve adem-i kabûl ve an-asıl zikr olunan üserâ memâlik-i mahrûse ahâlisinden olup tahlîs husûsunda lâzime-i iʿtidâd icrâ olunmak îmâ olunduğundan gayri Devlet-i ʿaliyye'nin vakʿ u şânı beyne'l-mülûk zâhir ve ʿayân ve bîm-i satvetinden milel-i (V119-a) nasârâ mânend-i berk-i hazân muztarib ve lerzân oldukları nümâyân olmağla ednâ himmet sarfiyle tahlîs-i üserâ maddesi hâsıl olacağı ve meblağ-ı mezkûr müşârün-ileyh tarafından Âsitâne-i saʿâdet tarafına tesyîr ve ol vechile emr-i fikâke sarf-ı kudret buyurulmak tahrîr olunup tahlîs mümkin olduğu takdîrde Haremeyn-i muhteremeyn'de sâkin ve kâtın olan fukarâ ve zuʿafâya meblağ-ı mezkûr tevzîʿ ve taksîm olunmak husûsunda müşârün-ileyh niyâz-ı ʿazîm etmiş tahlîs-i üserâya Devlet-i ʿaliyye tarafından her bâr saʿy-i bî-şumâr olunduğu gibi bu defʿa dahi sarf-ı vüsʿ u iktidâr olunacağı müşârün-ileyh tarafına tahrîr ve ilzâm-ı hasm mümkin olmadığı hâlde fukarâ-yi Haremeyn-i şerîfeyn'in sâye-i Devlet-i ʿaliyye'de refâh-ı hâlleri ber-vech-i etemm ve âhardan istiğnâları zâhir ve gayr-i mübhem olduğuna binâen meblağ-ı mezkûru maʿa vücûdü's-siʿa ol havâliye ibʿâs seref ü telef kabîlinden olduğu ifâde ve tezkîr olundukdan sonra zikr olunan mebâliğ Darbhâne-i ʿâmire'ye vazʿ ve hıfz olunmak husûsu kâr-azmûdegân-ı devlet tarafından tasvîb olundu. Zuhûr-ı zelzele-i ʿazîme der-Erzincan ve fevt-şüden-i vâlî-i Erzurum ve vukūʿ-ı tevcîhât-ı vüzerâ Bundan akdem Dîvân-ı muʿallâ-erkânda çavuş-başı olup rütbe-i vâlâ-yi vezâret ile Erzurum eyâleti tevcîh olunan Süleyman Paşa mansıbı cânibine azîmet eylediği hengâmda saht u gazab-ı Bârî'yi der-yâd ve adl ü dâdı pîşnihâd etmek tenbîhâtı ve etbâʿının zabt u rabtiyle takayyüd edüp (V119-b) araz-i zâil ve zıll-ı mâil olan müzahrefât-ı dünyeviyyeyi cemʿ ü celb dâ'iyesiyle vediʿatullah olan zuʿafâyı rencîde etmemek vesâyâsı taraf-ı sadr-ı âlî-kadrden gūş-i hûşuna ilkā ve müşârün-ileyhin hâli maʿlûm olduğundan lâzıme-i te'kîd ü teşdîd ber-vech-i evfâ icrâ olunmuşidi. "Ke-enneke kulte lehü daʿi'l-hayra va-snaʿi'ş-şerra ve'd-dayra" fehvâsı üzere esnâ-yı râhda ebvâb-ı vüzerâda zulm-i bî-hadd ü kıyâsı âdet eden haşerât-ı nâsı kapusuna alup vazʿ-ı kadem-i şûm eylediği kazâları haklayarak ve cevânib-i erbaʿasına mübâşirler tisyâriyle teklîf-i mâ-lâ-yutâk ve eşk-i çeşm-i fukarâyı rîzân ve ihrâk eyleyerek Erzincan kasabasına vürûdunda kemâ-kân askerini çâr-cihete neşr ve zuʿafâ ve fukarâya taleb-i emvâl ile irâet-i ehvâl-i haşr eylediğinden gayrı kasaba-i mezkûreyi dahi yirmibeş kise zahîre bahâya katʿ ve bir an akdem tahsîline medâr olmak içün iʿdâd-ı esbâb-ı siyâset ve natʿ edüp hattâ müftîsi bir mütedeyyin kimesne olduğuna binâen bu mikdâr meblağı fukarâ edâdan âciz ve bu derece zulm ü cevr gayr-i câiz olduğun alâ-tarîki'r-ricâ inbâ eyledikde kibr ü enfe-i hod-bînî ve cehâlet ü hırs ve redâet-i cibilliyyet bu kavl-i hakkı kabûlden menʿ ve der-akab müftîyi habs ü tenkîl ve baʿzen tahvîf ile muhân ve tezlîl ve ol mikdâr meblağı almadıkca kasaba-i mezkûreden hareket etmeyeceğini dahi takrîr ve tafsîl edüp bu takrîb ile ahvâl-i ahâlî (V120-a) dîger-gûn ve tez elden akçe bulup müşârün-ileyhi kaldırmak mümteni ve gayr-i mümkin olduğundan beyne'l-beliyyeteyn mağmûm ve mahzûn olmalarıyla bilâhire aceze ve mazlûmîne çâre-sâz olan hâlik-i bî-enbâza refʿ-i eküff-i tazarruʿ ve niyâz ve bu zulm-i sarîhin üzerlerinden insirâfı bâbında eşk-rîz-i sûz u güdâz olduklarında, [Mısra] Ey tîr-âh-ı mazlûm zâlim emân nedâred mefhûmu üzere nâgehân kasaba-i mezkûrede bir zelzele-i azîme zuhûr edüp vezîr-i müşârün-ileyhin mukīm olduğu hâne münhedim ve etbâʿ ve hevâşîsi ile zîr-i cederân ve sukūfda münʿadim ve ancak birkaç âdemîsi rehyâb-ı necât ve anların dahi aʿzâları küfte-i seng-i kazâ olarak me'yûs-ı hayât oldukları ve «yaş kuru ile yanar» mesel-i meşhûru üzere kasaba ahâlisine dahi müteveffânın şe'âmeti sirâyet ve katı çok nüfûs resîde-i arza-i telef ve mazarrat olup bâ-husûs aʿyânlık iddiʿâsiyle müteveffâya hevâdar ve arza-i şecere-i memleket olan nâ-bekârların ekserîsi mütevârî-i türâb-ı helâk ü dimâr oldular. Müteveffâ-yı سبحان من لا يرضى بالظلم والجور و نعوذ به من الجور بعد الكور müşârün-ileyhin zınnet ü hısseti ber-vech-i kemâl olup cihet-i taʿayyüşü dahi mazbût olduğundan sâye-i Devlet-i aliyye'de iltizâmât ve vücûh-ı âhar ile iktinâ-yi emvâl-i kesîre ve yâverî-i baht-ı saht ile ihrâz-ı rütbe-i refîʿa edüp bu niʿmetin şükrünü îfâ ve mûcib-i züll ü hevân-ı dâreyn olan hırs (V120-b) u tamaʿdan dâmen-keş-i istiğnâ olması lâzım iken teksîr-i emvâl dâʿiyesinden fâriğ olmayup yevmen-fe-yevmen tehâlük u hırsı müteceddid ve an-be-an âteş-i tamaʿ-ı mütevakkıd olup nâil olduğu menâsıbda mübtelâ-yi fakr u iflâs belki âhâd-i nâsın rû-pûş-i imtinâʿ oldukları mebâliği cüz'iyyeyi irtikâb ve bu vechile menfûr-ı tıbâʿ-ı şeyh ü şâbb olup bilâhire hezâr mihan ü meşakkat ve envâʿ-ı mezellet ve rezâletle cemʿ ü iddihâr eylediği emvâlin bir fâidesini müşâhede edemeyüp bir mikdâr mâl-i Kārun gibi nihüfte-i tahte'l-arz ziyâ ve bir mikdârı dahi Erzincan etrâfında sâkin olan lüsûs-ı ekrâd-ı bed-nihâda mâbihi'l-intifâ oldu. [Mısra:] المرء يجمع والزمان يفرق Garîbe: Müşârün-ileyh birkaç sene mukaddem Bağdâd'a me'mûr olup hîn-i vusûlünde maʿârif-i cüz'iyyede mâhir bir şahsa mukārin olup keyfiyyet-i müstakbelini istihrâc niyâzında olmağla âric-i süllem-i vezâret ve baʿdehû nâil-i rütbe-i şehâdet olacağın merkūm inhâ ve bir zâyiçe tertîb edüp yedine iʿtâ etmekle zâyiçe-i merkūmeyi hırz-ı cân gibi pinhân ve baʿzen mahrem-i esrârı geçinen kimesnelere irâ'et eylediği dahi vâsıl-ı sâmiʿa-i îkān olup bu takdîrde merkūmun bi-hasebi't-takrîb tertîb eylediği zâyiçenin ahkâmı zuhûr ve müşârün-ileyhin zâhir-i hâlinden bahs olunmayup mü'min ve muvahhid hakkında hüsn-i zann muʿâmelesi iltizâm olunduğu hâlde لا رجفن العبادي (V121-a) فى خير ليال فمن قبضته فيها كافرا كانت منية التي قدرت عليه ومن قبضته فيها مؤمنا كانت له شهادة hadîs-i kudsîsi mefhûmu üzere vâsıl-ı rütbe-i şehâdet olduğu gayr-i mestûrdur. Zelzele-i mezkûre Ramazân-ı şerîfde vukūʿ bulup hadîs-i kudsîde musarrah olan فى خير ليال kaydı mahall-i taʿaccübdür. İstidrâd: Ulemâ-i şerʿ zelzelenin vukūʿunu zulm ü fusûka haml ve kavillerini ehâdîs-i kesîre ile te'yîd ederler ammâ tâife-i hükemâ zelâzili te'sîr-i şemsden hâsıl kesret-i ebbireden ve buhârın tahte'l-arz ictimâʿından neş'et eylediğini beyân ve bu keyfiyyetle vech-i arz-ı salâbet peydâ edüp şol haysiyetle ki arzdan nüfûz-ı buhârât mümteniʿ ve şiddet-i harâret ve adem-i vücûd-ı bürûdet ile mâye-i istihâleden mündefiʿ olacağını ve bu sûretde buhâr suʿûd edüp menfez bulmadığı hâlde arz misâl-i mahmûm mühtezz ve muztarib olup çok kere zâhir-i arz münşak ve mevâdd-ı muhtesibe şukük-ı arzdan hurûc eyleyeceğini kitablarında zikr etmişler. Ulema-i şer'-i şerîf bu akvâli ibtāl ve tezyîf eyledikleri mahallinde mastürdur. رجعنا الى ما نحن فيه Müşârün-ileyhin fevti takrîbi ile vüzerâ-yi izâm tevcîhâtı olup münhal olan Erzurum eyâleti Trabzon vâlisi Vezîr Elhac Ali Paşa'ya ve Trabzon oğlu Vezîr Mikdâd Ahmed Paşa'ya ve İçel sancağı ilhâkiyle eyâlet-i Karaman Vezîr Çerkes Paşa'ya ve Adana eyâleti Gonya sancağına ber-vech-i arpalık mutasarrıf olup hâlâ (V121-b) Faş muhâfızı olan Vezîr Halîl Paşa'ya ve Musul eyâleti Vezîr Timur Paşa'ya ve sâbıkā Musul vâlisi Yazıcı-zâde Vezîr Mustafa Paşa Sivas'a doğru geldikde hâline çesbân bir mansıb ile cezlân buyurulmak va'd olunup Kayseri sancağı mîrimîrân-ı kirâmdan Kili muhâfızı olan Hâmid Hüseyin Paşa'ya ve Akşehir sancağı Abdülcelîl-zâde Mehmed Paşa'ya ve Çorum sancağı ber-vech-i ilhâk Kars beylerbeyisi Mustafa Paşa'ya işbu Ramazân-ı şerîfin yirmiikinci günü tevcîh ve ihsân buyuruldu.