Cenâb-ı nesak-sâzende-i şuûnât-ı enâm ve tertîb-dehende-i eştât-ı hâss u âmm teʿâlâ şânuhu ani'z-zünûn-i ve'l-evhâm hazretleri işbu devlet-i ebed-müddeti hîn-i zuhûrundan berü nazar-ı kilâet-i Rabbâniyyesiyle manzûr ve melhûz ve mülûk-i pür-adl ü dâd ve selâtîn-i mekârim-iʿtiyâdlarını dahi isâbetü'l-ayn-i aʿdâ-yi dînden mahfûz ve ednâ rütbe-i nazar-ı ihânet ile nâzır olan bed-hâhların gayâbetü'l-cübb-i demâr ü helâke matrûh ve melfûz edüp te'yîd-i dîn-i mübîn ve ihyâ-yi sünen-i kāidü'l-gubrü'l-muhaccelînde terk-i esbâb-ı râhat ve huzûr ve iʿlâ-i kelimetu'l-lâh niyyet-i hâlisesiyle (5-b) seyf-i gazâ vü cihâdların mefârik-ı aʿdâda meslûl ü meşhûr eyleyüp السلطان ظل الله يأوى اليه كل مظلوم hadîs-i hakîkat-mefhûmuna mâ-sadak olmak bâbında birbirine müsâbakat ve her biri birer vechile bu medîha ve teşrîfden hisse-mend-i bülga-i şeref ü saʿâdet olmağla vedîʿa-i hâlikü'l-berâyâ olan zîr-destân ve reʿâyâ sâye-i adâlet-vâyelerinde mazalle-nişîn-i âsâyiş ü ferâğ ve mütteki-i vesâyid ragad-i ayş u rifâğ olup umûr-ı külliyye ve cüziyyeleri şerʿ-i şerîfe mutâbık ve bi-hasbe'l-kānûn levha-tırâz-ı sünûh olan aʿmâlleri dahi rızâ-yi Hüdâ'ya muvâfık olduğundan gayri icrâ-yi ahkâm ve siyâset-i ilâhiyye de şerîf ü vazîʿ ve nezîl ü refîʿ indlerinde müsâvî ve ilel-i nevâib-i dehr-i dûn ile dil-hasta olanlara şerbet-i bür'ü'sâʿa-i şefkatleri bâʿis-i tedâvî olup aʿzam-ı hasâis-i düvel-i islâmiyyeden olan baʿzı ıztırâb-ı mülkiyyeye dûçâr olsalar dahi der-akab nizâm-ı esbâb-ı hâle muvaffak belki sâbıkından evfer ü akvâ kudret ü miknete mâlik ola-geldikleri mütetebbiʿ-i tevârih olanlara muhakkakdır. Binâen-alâ-zâlik bundan akdem ber-muktezâ-yi tekālîb-i duhûr u aʿsâr bürûzende-i mekmen-i takdîr olan esfâr takrîbiyle mühimmât ve levâzımât-ı seferiyyeye kusûr ve noksân tareyân ve ahvâl-i serhaddât ve sugûr-ı mütezelzilü'l-erkân olup seksen sekiz târîhinden doksan altı senesine gelince sadr-ı vâlâya teşrîf eden vüzerâ-yi ʿizâm hazerâtına bir devirde misli mesbûk olmadığı vech üzere istiklâl-i tâm verilüp (6-a) umûr-ı mühimme-i dîniyye ve mülkiyyeye ihtimâmları gâh şifâhen tenbîh ve gâh mufassalan isdâr buyurulan hutût-ı hümâyûn ile ifâdede taksîr olunmayup kimi betâet ve rehâveti hasebiyle tevfîkāt-ı Hak'dan mahrûm ve âyis ve kimi mağlûbiyet-i hevâ vü heves ile te'yîdât-ı ilâhiyyeden müteahhir ve mütekāʿid ve kimi memkûr-ı hırs-ı pîrî ve tehyi'e-i esbâb-ı ayş tedbîriyle imrâr-ı ezmân ve kimi şiddet-i gabâvet ve belâdet ile kulûb-i nâsa dağdağa-resân ve baʿzısından umûr-ı devlete muvaffakiyet melhûz iken adem-i müsaʿade-i zamân ile reh-rev-i vâdî-i adem ve baʿzısı dahi teksîr-i îrâd ve icrâ-yı ağrâz iʿtiyâdiyle perestiş-kâr-ı dînâr ü dirhem olup zikr olunan mevsimlerde hâlâ sadrıazam ve bedr-i efham ve vekîl-i mutlak-ı maʿâlî-şiyem hazretleri riyâset ve sadâret-i uzmâ kethüdâlığı hizmetlerinde bulunmak takrîbiyle ber-muktezâ-yı sadâkat ve gayret-i fıtriyye bu derece herc ü merce adem-i tahammül ve her ne kadar hatar u zararı der-kâr ise dahi cenâb-ı Hakk'a tevekkül birle mesned-i sadâretde bulunan zevât-ı kirâma te'diye-i mehâmm-ı devlet zımnında takdîm-i mukaddemât-ı hayr-hâhî ve sadâkat ve cemʿ-i eştât-ı sugūr u serhaddât ve imsâk-i beytülmâl ve katʿ-i isrâfât ve ocaklar nizâmı ve ibâdullahdan pâdişâh-ı âlem-penâh hazretlerine celb-i duʿâyı mutazammın olan esʿâr intizâmı ve sâir muhavvel-i uhde-i kifâyetleri olan husûsların te'diye ve temşiyyetinde her ne kadar tahrîk-i silsile-i hamiyyet buyurdular ise Beyt: دع الزواجر في تحصيل بغيتنا وانما نحن في شغل وفي عمل medlûlüyle cümlesi âmil ve mahzâ hayr-hâhlık sûretinde ırz ve nâmûsların tekmîl zımnında zebân-güzâr-ı beyân oldukları cevâmiʿü'l-kelim pend ü nasîhat semʿ-i kabûllerine dâhil olmadığından gayri kimi azline şitâb ve kimi (6-b) tekdîr sûretinde haylice izhâr-ı esbâb etmişler idi. Çünki bu Devlet-i aliyye an-asıl te'yîdât-ı Hakkla müeyyed ve hizmet ü sadâkatleri mücerreb olanlar bu devlet sâyesinde masûn-ı ağrâz-ı ehl-i haseddir. Pâdişâh-ı hakîkat-bîn ve şehinşâh-ı kûh-temkîn dâme fî-ʿavni'l-meliki'l-muʿîn hazretleri müşârün-ileyh hakkında bast olunan vücûh-ı siʿâyete adem-i iʿtibâr ve kābiliyyet-i zâtiyyesi müşârün-ileyhim hazerâtının maʿlûmları olduğundan istirkāb ve baʿzı adâvetleri ve hevâlarına adem-i ittibâʿdan neş'et eylediği meczûm-ı hümâyûnları olduğundan gayri bir vakitde istihdâm ve devletine nizâm vermek üzere dürr-i yektâ-yı vücûdunu mahfûz-ı sadefçe-i istitâr buyurmuş idi. Vaktâ ki Yeğen Mehmed Paşa hazretlerine rütbe-i vâlâ-yı sadâret teveccüh edüp müşârün-ileyh hazretleri dahi sadâret-i uzmâ kethüdâlığı makāmında bulun- du. Hasîsa-i zât-ı maʿâlî-simâtları olan sadâkat ve istikāmeti ke'l-evvel kuvvetden fiʿle îsâl ve vâcibât-ı dîniyye ve mülkiyyeden olan umûr-ı sügür ve nizâm-ı ahvâl-i cumhûra iştigāl buyurmalarını delâletde saʿy-i bî-hümâl buyurdular. "Lekad esmaʿte lev nâdeyte hayyen" fehvâsı üzere katʿâ müte'essir ve kârger olmayup maʿlûm-ı âlemiyân olan evzâʿ ile güzârende-i evkāt ve taraf-ı zahirü'ş-şeref-i hazret-i şehriyârîden birkaç defʿa tenbîh ve te'kîd sûretlerinde muʿâheze ve itâb olundukda mütenassıh ve pend-pezîr olup telâfî-i mâ-fât etmediği ve bu takrîb ile yevmen fe-yevmen esbâb-ı redâet-i umûr taʿayyün ve zuhûr eylediği maʿlûm-ı hüdâvend-i kâmilü'ş-şuʿûr oldukda hıfzan li-nizâm-ı devletihi müşârün-ileyh Yeğen Mehmed Paşa'yı azl ü ibʿâd ve müşârün-ileyh hazretlerini makām-ı sadârete işʿâd ile isʿâd buyurduklarında der-akab nizâm-ı umûra kıyâm ve zât-ı (7-a) hamîdü'l-hisâllerinde vedîʿa-i dest-i kudret olan cevher-i kâr-âzmüdegî ve fetâneti izhâra saʿy-i mâ-lâ-kelâm eylediler. Cümleden biri Rusyalunun Kırım'a istîlâ sûretinde duhûllerinde hecme-i nâgeh-zuhûrları mülâhazasıyla Donanma-yı hümâyûn'a her seneden ziyâde takayyüd ve ihtimâm ve otuz mikdârı tüccâr sefâini inzimâmıyla lâzım gelen zehâir ve mühimmât-ı sâiresini teşhîn ve kifâyet mikdârı guzât ve mücâhidîn tertîb ve taʿyîn ile şân-ı devleti itmâm ve Donanma-yı hümâyûn'dan altı kıtʿa kalyon ifrâz ve erâcîf-i nâsa bâʿis olmamak içün Bahr-i Siyâh ve Tuna sevâhilinden baʿzı zehâir ve mühimmât nakli ve limanlar tathîri içün iʿdâd olunduğunu halka ismâʿ eyleyerek Bahr-i Siyâh'a tesyîr ve birkaç kıtʿası Sinob önünde câygîr ve sâiri Varna ve sâir sevâhilde lenger-endâz-ı istikrâr ve etrâf ve eknâfdan celb-i ahbâr-ı düşmen-i mekkâr etmeleri tenbîh ve bu husûsda leyl ü nehâr terk-i hâb u râhat ve emr-i muhâfazada icrâ-yı levâzım-ı merdânegî ve gayret eylemeleri te'kîd ve sâir Donanma-yı hümâyûn gemileri dahi lede'l-iktizâ hâzır ve âmâde bulunmak üzere mersâ-yı Tersâne-i âmire'de tevkîf ve bu hareket-i düşmen-sûzda nice fevâid der-kâr olduğu muhtâc-ı taʿrîf değildir. Baʿdehû serhaddât-ı islâmiyyede mevcûd olan mühimmât ve top ve levâzımât-ı sâire muʿtemedün-aleyh kimesneler vâsıtasıyla mahallerinde defter olundukdan sonra kâffe-i mühimmât ve edevât ve zehâirleri tekmîl ve tetmîm ve bâ-husûs Bender ve Hotin ve Özi kalʿaları himmet-i âsafâneleriyle asker ve zehâir ve cemîʿ mâ-lezem ile meşhûn kılındığı ve an-asıl bir madde-i cesîme vukūʿunda müzâkeresiçün yâ Bâbıâlî'de veyahud şeyhülislâm hazretleri kapusunda tarh-ı encümen-i meşveret kāʿide ve âdet gibi olup ancak (7-b) müteʿâkiben ve alenen meşveretler zâhir-bînân-ı avâm beyninde bî-maʿnâ hudûs-ı erâcîfe sebeb olacağından gayri ketmi vücûb derecesinde olan serâir-i Devlet-i aliyye münteşir olacağı nezd-i ferd-i düstûrîlerinde muhakkak ve mukarrer olmakdan nâşî bu makūle müzâkeresi iktizâ eden mevâd fî-mâ-ba'd a'yân-ı devlet ve erkân-ı saltanat ile ba'de'l-mağrib Neşât-âbâd'da hey'et-i mütenekkire ile hâzır oldukları hâlde müzâkere olunmak ve bu sûretde zikr olunan mehâzîr ber-taraf olacağı ve emvâl-i mîriyye tahsîli zımnında me'mûrların takayyüdüne kanâ'at buyurmayup küll-i yevmin tenbîh ve te'kîd buyurarak taraf-ı mîriyye olan sa'y ü himmeti eslâfından birine müyesser olmayup bâ-husûs ocaklara olan ihtimâmı ve mahlûlât talebinde olan ikdâmı ve her devlet hasmının edevâtına mukābil edevât tedârük etmek esbâb-ı zâhiriyye-i zafer ve galebeden olduğuna binâen mukābeleten li'l-hasm nev-îcâd toplar ve iki bin neferden ibâret Sür'atyciyân Ocağı'nın ihdâsı ve bi-ʻavnihi te'âlâ halel-pezîr olmayacak sûretde şurût-ı kaviyyeye rabtı ve iktizâ eden mevâcibleri masârifât-ı mîriyyeye zamm olunmayarak ânifen zikr olunduğu üzere hâricden tasarrufât-ı akliyye ile tedârükü ve birkaç seneden berü kâr-fermâların iğmâz ve müsâmahalarına binâen ahvâl-i es'âr bî-karâr ve herkes insâfına göre bey' ederek zu'afâ ve fukarâ bî-zâr olup eslâf-ı kirâmlarından her kangısı nizâmına sa'y eyledi ise muvaffak olamayup bi-hamdihi sübhânehu ve te'âlâ vakt-i sadâretlerinde her şey erzân-bahâ ile fürûht ve ehl-i sükûn ta'dîl-i mîzân ve dirhemleri ayâr ve damgalanmağla mu'âmelât-ı nâs dürüst olup taraf-ı hümâyûna isticlâb-ı du'â-yı azîm buyurduklarından gayri الرشوة رشأ الحاجة mefhûmu üzere ekser âfât ve mehâlik kabûl-i (8-a) rüşvetden tahaddüs eylediği bedîhî olduğuna binâen zamân-ı sadâretlerinde bâb-ı rüşvet mesdûd ve havf-i savlet-i siyâsetlerinden nâşî hediyyeye bile dest-i kâr-fermâyân memdûd olmadığı ve ومن سعادة جدك وقوفك عند جدك me'âlinden gāfil ba'zı eşhâs ve erâzil ve hademe ve etbâ' ve ücerâ ve sunnâ' elbise-i Hindiyyeye mâil ve semmûr ve kakum ve sâir zî-kıymet kürkler ve zertâr akmişe isti'mâliyle mütebahtir ve mütemâil olarak fark-ı şerîf ve hâmil-i nâ-kābil olduğundan gayri yekdiğere iddi'â-yı taklîd takrîbiyle ba'zıları tedârükde zahmet-keş ve tahsîli zımnında bisât-ı hiyel ü hud'ayı ferş edüp kimi sârik ve kimi târık hülâsa katı çok mekârih izhârını sâik ve havâic-i zarûriyye tedârüküne âik olmağla def'i bâbında ednâ himmet ve ricâl-i Devlet-i aliyye istisnâ olunarak fî-mâ-ba'd o makūle elbise istismâl olunmamak bâbında emr-i âlîleri sudûrunda herkes münzecir ve mürtedi' ve hal'-i libâs-ı mezkûre ile her birinin esbâb-ı refâhiyeti müctemi' olduğundan gayri Devlet-i aliyye-i ebediyyü'l-karâr dâimâ cihâd u gazâ ile me'lûf olup hasbe'l-iktizâ miyânede fâsıla-i cüz'iyye vukū' bulursa dahi esbâb-ı hazâreti terk sûretinde mâlzeme-i bedâveti ihzâr ve ta'lîm-i fünûn-ı harb ü peykâr etmek şîme-i hasenelerinden iken bir müddetden berü bu kāide mensî vü metrûk ve herkes levâzım-ı ihtişâmı tedârük ile nâm-ı merdânegî ve recûliyyeti sahîfe-i âlemden mahkûk etmişler idi. Binâberîn bundan böyle herkes sîne-i gafletden müteyakkız olup taʿlîm ve teʿallüm-i fünûn-ı gazâ vü cihâda verziş ve saʿy etmeleri bâbında müdellel ve müberhen mukaddemât ile emr-i âlîleri sudûr ve min tarafi'l-Hakk zât-ı mevâhib-simât-ı âsafânelerinde olan nüfûz-ı tâm takrîbiyle herkes terk-i esbâb-ı ihtişâm ve huzûr ve telâfî-i mâ-fât (8-b) dâiyesiyle iʿdâd-ı levâzımât-ı seferde saʿy-i bî-kusûr etmişlerdir; ve bâ-husûs ortalığın hâline nazaran şâyed hâdise-i sefer tahakkuk eder mülâhazasıyla mecâmiʿ-i asâkir olan serhaddât ve mevâziʿde cünûd-ı muvahhidîne bir sene vefâ edecek zehâ'ir iʿdâd ve iddihâr ve Edirne ve Varna'ya ihtiyâten seraskerler mühimmâtını tisyâr eylediler. Ve Câmiʿu's-sağîr'de اِنَّ اللّٰهَ تَعَالٰی يَبْعَثُ لِهٰذِهِ الْاُمَّةِ عَلٰی رَاْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا د۪ينَهَا hadîs-i şerîfi musarrah olduğuna nazaran sâhib-i mie olduklarında şübhe olmayup bir sene zarfında kâffe-i umûr-ı devleti tesviye ve tanzîm ile kudret ve miknet Devlet-i aliyye'yi izhârda saʿy-i azîm edüp hakkında olan hüsn-i zann-ı hazret-i tâcdârîyi tasdîk ve el-hak bu bâbda seyf-i himmet ve sadâkatini künküre-i arş-ı aʿlâya taʿlîk etmişdir. Hakk celle ve alâ hazretleri kâffe-i aʿmâl-i zâhire ve bâtınlarını rızâ-yı hazret-i Bârî ve irâde-i hazret-i şehriyârîye muvâfık edüp bundan böyle dahi zât-ı âlîlerini dîn ü devlete ve âmme-i ibâdullâha nâfiʿ hidemât-ı meşkûreye masdar ede âmîn.