Dağıstan havâlisinde bir müddetden berü şöhret-yâb-ı zuhûr olan Mansûr'un hakīkat-i hâline gereği gibi ıttılâʿ mümkin olmayup mahsûs erbâb-ı vukūfdan bir âdem varup merkūmu re'ye'l-ʿayn müşâhede ve ahvâlini gelüp ifâde etmek irâde olunduğuna binâen Sohum muhâfızı olan Keleş Bey'e bu hizmet ihâle olunup mûmâ-ileyh dahi Hasan Efendi nâmında bir âdemi hediyye ile ol tarafa sevk ve isrâ etmişidi. Merkūm Hasan Efendi bir-takrîb zikr olunan Mansûr'a mülâkī olup ahvâline gereği gibi dikkat etdikden sonra Âsitâne'ye gelüp muttaliʿ olduğu keyfiyyâtı bu vechile takrîr eder ki Mansûr'un aslı Çeçen kazâsı kurâsından (285-b) Aldani nâm karyeden olup sabâveti hâlinde raʿy-i ganem ile iştigâl ve baʿdehû hars u zirâʿat ile imrâr-ı eyyâm ve leyâl eylediğinden gayri neccârlık sanʿatına dahi vukūfu olup bin yüz doksandokuz senesi hilâlinde sâlâr-ı gürûh-ı enbiyâ ve kāid-i ceyş-i asfiyâ aleyhi efdalü't-tehâyâ hazretlerini ʿâlem-i menâmda müşâhede edüp erbâb-ı gavâyet ve dalâleti tarîk-i müstakīme daʿvet eyle hitâb-ı müstetâbiyle şeref-mend oldukda adem-i ilm ü ehliyyetinden bahs ile bu emr-i saʿbın uhdesinden gelemeyeceğini beyân ve tekrâr sen daʿvete meşgûl ol sende husûl-i kudret-i ilm nümâyân olur kelâm-ı dürriyyü'n-nizâmını kart-ı binâ-gûş-ı imʿân edüp bu hâl ile bîdâr ve garîk-i bahr-i efkâr olduğundan gayri bir müddet bu keyfiyyeti izhâra cesâret edemeyüp encâm-ı kâr bir defʿa dahi cenâb-ı risâlet-penâhîyi müşâhede edüp teblîğ-i evâmir ve nevâhiye mükerreren me'mûr oldukda derhâl abdest alup namâza şurûʿ ve ümmî ve dehkānî iken icrâ-yı usûl ve fürûʿ eylediği hâlde savt-ı cevhûrî ile nâsı daʿvet ve ulemâyı haberdâr eden Kitâbullah iktizâsı üzere (286-a) fî-mâ-baʿd emr bi'l-maʿrûf ve nehy-i ani'l-münker ile meşgûl olsunlar dedikde halka hayret târî ve bâ-husûs bu haber Dağıstan ulemâsına sârî olup kimi bi'n-nefs kādim ve kimi etrâfa kâğıtlar tahrîriyle haberde vârid olan Mansûr budur deyü muʿtekid ve câzim oldular. Baʿdehû Kumuk beyleriyle yek-sâk-ı ittifâk olup Moskovlu'nun Kızlar kalʿası üzerine azîmet ile bir palankasını feth ü teshîr ve derûnunda mevcûd zükûr ü inâsı der-zencîr eylediğinden gayri palankayı tahrîb ve Kızlar kalʿası kılâʿ-ı menîʿadan olup Mansûr'un askeri gayr-i mütekessir ve bu mülâbese ile fethi müteʿassir olduğundan zikr olunan ganâime kanâʿat ile ʿavdet ve baʿdehû Kumuk tâifesi tekrâr merkūmu iğrâ ve tahrîz edüp kalʿa-i mezkûre üzerine azîmet eylediklerinde Moskovlu Kumuk beylerini akçe ile itmâʿ ve himmet ve ikdâmların intizâʿ edüp muhârebeden tebrîd ve bâkī asker feth-i kalʿadan nevmîd olarak tahrîb-i bâgāt ve ihrâk-ı mezrûʿât ile iktifâ etmişleridi. Ol vakitden berü merkūmun muhârebe zım- nında azîmet-i cedîdesi mesmûʿ olmayup şimdilik emr bi'l-maʿrûf ve nehy-i ani'l-münker ile meşgûl olduğundan gayri Kumuk ve ol havâlide mütemekkin milel-i muhtelifeden katı çok nüfûs şeref-i islâm ile müşerref eylediğini ve Büyük Kabartay'ın sâkin oldukları mahal her ne kadar Rusyalu hükmünde ise dahi ehl-i islâmdan olduklarına binâen pâdişâh-ı islâm halled-Allâh hilâfetihû ilâ yevmi'l-kıyâm hazretlerine münkād ve râm olmalariyle Kuban suyunun berû keçesinde sâkin Abaza ve sâ'ir tavâ'ifden (286-b) baʿzı kimesneler aralık aralık tahaşşüd ve Rusyalu tarafına geçüp gāret ile takayyüd eyledikleri ve Kabartay ulemâsı pâdişâh-ı islâm ile el-yevm Moskovlu musâlaha üzere olup bilâ-izn ü ruhsat muhârebe gayr-i sâhîh ve iğtinâm olunan emvâl helâl olmadığını tasrîh eylediklerini ve îd-i adhâdan sonra mezbûr Mansûr Kabartay'a geçüp anları dahi cenge teşvîk fikrinde olduğunu yanında olan ulemâsı tefevvüh ve merkūm ben Mansûr'um deyü daʿvâda olmayup gāyeten mâ-fi'l-bâb cenge teveccüh edelim diyenlere «sabır ve tahammül edin benim elimde bir şey yokdur, benden sonra gelecek bir zât vardır, işi o görecekdir» dediğini merkūm Hasan Efendi takrîr eder.